Tentoonstelling Ridder Fox .

Geplaatst: 25 augustus 2010 in Uncategorized

Infoblad Museum voor handwerktuigen station Kropswolde.
 

Latijnse tekst:

 
Ima  Franconia Niterdum Vulpes alumna
Herbipoli quondam fovit in orbe potens.
 
Martis eram decus ac equitum peditumque monarcha,
magnus et immensi  belliger orbis eram.
 
Innumeros domui populos, villagia et urbes;
acer et armipotens alter Achilles ego.
 
Indomitos Suevos gladio vibrante subegi, 
insolitoque iugo substravi Frisiones.
 
 

(De vertaling door Ari Troost, docent oude talen, is auteursrechtelijk beschermd)
 
 
 
Niterd Fuchs, diep in Frankenland grootgebracht,
heeft ooit, als machtig [man], gewoond in het gebied [van] Würzburg.

Een sieraad van de oorlog was ik en aanvoerder van ruiterij en voetvolk,
groot en strijdlustig was ik over de hele wereld.

Talloze volken heb ik bedwongen, dorpen en steden;
fel [was] ik en krijgshaftig, een tweede Achilles.

De bandeloze Zwaben heb ik onderworpen met [mijn] schitterend zwaard
en de Friezen heb ik gebracht onder het juk waaraan zij niet gewend waren.

Toelichting door Ari Troost
 
De Latijnse tekst is in een poëtische versmaat geschreven, blijkbaar in een elegisch distichon. Dat wil zeggen dat er steeds twee regels bij elkaar horen. De eerste twee regels gaan over Fuchs in de 3e persoon enkelvoud, de tweede, derde en vierde groep van twee regels laten Fuchs zelf aan het woord in de 1e persoon enkelvoud. Een elegisch distichon is gebruikelijk voor epigrammen, d.w.z. korte opschriften, zoals grafschriften.
Het Latijn vertoont een verzorgde structuur met gebruik van stijlfiguren. Zo begint de tweede groep van twee regels met ‘eram’ (‘ik was’) en eindigt daar ook mee. De vierde groep van twee regels vertoont een chiasme (kruisstelling): indomitos Suevos (‘bandeloze Zwaben’) – gladio vibrante (‘met mijn schitterend zwaard’) X insolitoque iugo (‘het juk waaraan zij niet gewend waren’) – Frisiones (‘de Friezen’).
Verder zijn er alliteraties zoals acer et armipotens (‘fel en krijgshaftig’), en indomitos … insolito…

De naam Niterd is wat vreemd, het Latijn geeft Niterdum, waar je Niterdus zou verwachten. Het is een oud Germaanse naam, samengesteld uit Neid + hard, wat zoveel betekent als Fel en Sterk. Het Latijnse vers werkt deze naam volop uit, met woorden als acer (‘fel’) en potens (‘machtig, sterk’).

De naam van de ridder is in het Latijn Vulpes. Het zal een weergave zijn van het Duitse Fuchs. Waarschijnlijk heette de ridder oorspronkelijk Neithard Fuchs. Hij is blijkbaar afkomstig uit Würzburg, in het Latijn Herbipolis. Würzburg ligt in Frankenland (Franconia) en was tot de komst van Napoleon een vorstbisdom. Of Fuchs uit de stad Würzburg zelf afkomstig was of uit het bisdom is niet uit te maken op grond van de tekst. Wel geeft de tekst aan dat hij ook daar al een belangrijk man was. Het kan de moeite waard zijn te onderzoeken welke rol het geslacht Fuchs in Würzburg speelde en of daar een Neithard of Nitard Fuchs bekend is.

Verder is de tekst nogal hyperbolisch, oftewel overdreven. De actieradius van Fuchs is immensi orbis (‘de hele wereld’). Hij wordt zelfs met Achilles vergeleken. De bedoeling van deze vergelijking kan zijn dat hij net zo heldhaftig was, maar ook dat hij, net als Achilles, doorvocht tot het bittere eind.

Aardig is de opmerking over het de Friezen en het insolito iugo (‘het juk waaraan zij niet gewend waren’). De Friezen hadden een naam van onoverwinnelijkheid. De Romeinse schrijver Tacitus vertelt dat de Friezen Verritus en Malorix in 58 in Rome zijn en audiëntie vragen bij keizer Nero. Bij die gelegenheid zouden zij in het theater van Pompeius de ereplaatsen hebben opgeëist, gewoonlijk voorbehouden aan afgezanten van volken die uitmuntten in dapperheid en trouw jegens de Romeinsen, want “geen sterveling overtreft de Germanen in het gebruik van de wapenen en in trouw.” In het Friese provinciehuis is deze gebeurtenis afgebeeld door Reclair in 1895 naar ontwerp van Henrieux: “Geen sterveling overtreft de Friezen in dapperheid of trouw.” Ook de graven van Holland hadden moeite met de Friezen. Maar ridder Fuchs overtrof Romeinen of Hollanders: hij legde ze het juk op waaraan ze niet gewend waren!

Tentoonstelling in Het Museum voor handwerktuigen station Kropswolde 
http://www.vkblog.nl/bericht/313549/Tentoonstelling_over_ridder_Fox_en_de_zijnen
 
 
Meer veldslagen van Neithard Fuchs en over zij afkomst http://www.vkblog.nl/bericht/345061/Neithard_Fuchs_van_Schweinhaupten_tot_Foxhol
 
 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s