Pottenbakkers van Hoogezand

Geplaatst: 20 augustus 2015 in Uncategorized


.img (3)
DvHN donderdag 20 augustus 2015. Pagina 24 en 25

Louis van Kelckhoven

Kunst en ambacht is het thema van de Open Monumentendag. Voor museum station Kropswolde aanleiding om een minder bekende bedrijfstak uit Hoogezand-Sappemeer voor het voetlicht te halen: aardewerkfabriek Erica, oftewel de potjefabriek.

Opvallend elegant

Martijn Lagerwerf van museum station Kropswolde valt sinds kort ten prooi aan dwangmatig handelen. Als hij ergens komt waar aardewerk wordt verkocht, op vlooienmarkten of in een kringloopwinkel, moet hij elk stuk even omdraaien. Kijken
of in de bodem wellicht Erica staat. Aardewerk van een zo goed als vergeten fabriek uit Hoogezand-Sappemeer. Ontwerpen van Groningse eenvoud, maar toch vaak opvallend elegant, in sprekende kleuren als okergeel of turquoise. Van bloempotten tot
keukenservies. Industrie in Hoogezand-Sappemeer is al gauw van het steviger soort.
Scheepswerven en alles wat daarmee samenhangt, machine-en werktuigbouw, ijzergieterijen, betoncentrales en strokartonfabrieken. Een gemeente
waar de mouwen doorgaans strak worden opgerold. Veel minder bekend is de breekbare kant van industrieel Hoogezand-Sappemeer. Van de keramiek- en aardewerkfabrieken met namen als Erica en Irene. De laatste was zelfs huisleverancier, al was het dan vermoedelijk met nagemaakte ontwerpen, van de Hollandse Eenheidsprijzen Maatschappij Amsterdam, beter bekend als de Hema.
Erica
Erica werd als ceramiek- en aardewerkfabriek op 9 april 1932 ingeschreven bij de Kamer van Koophandel in Hoogezand (toen nog niet Hoogezand-Sappemeer, beide gemeenten fuseerden in 1949). Aan de Kielsterstraat, de tegenwoordige Kerkstraat, werd een fabriekspand betrokken waarin voorheen de conservenfabriek Erica gehuisvest was. Gemakshalve werd de oude naam door de nieuwbakken pottenbakkers overgenomen.
Drie firmanten zetten hun naam onder de inschrijving: de broers Geert en Jelte Nijborg
en Fritz Rehfeld. Lagerwerf heeft niet kunnen achterhalen waarom de aardewerkfabriek
in Hoogezand werd gevestigd. ,,Groningen kende veel steen- en tegelfabrieken, maar een fabriek voor aardewerk was een uitzondering. Hoogezand is een veenkolonie, klei als grondstof was er niet te vinden en turf als brandstof was goeddeels verstookt.” Een mogelijke verklaring zou de aanwezigheid van de vele tuinderijen in met name Sappemeer kunnen zijn. Behalve aardewerk voor het mooi, produceerde Erica ook veel terracotta, potten van ongeglazuurd aardewerk. ,,Maar misschien was het ook gewoon een kwestie van de beschikbaarheid van een pand aan de Kielsterstraat.”
Mondriaanmo-tieven
Een pand dat de pottenbakkers bij nader inzien toch niet moet zijn bevallen. Vier jaar later werd aan de Eendrachtsweg, nu de Van Der Duyn van Maasdamweg, onder leiding van Paulus Marinus Happel uit Gouda een nieuwe fabriek gebouwd. Met 45 werknemers in een nieuw, modern pand werd Erica, in de volksmond potjefabriek, in één klap een geduchte
concurrent van keramiekfabriek ADCO in Ruischerbrug. ,,Die bestond al sinds het begin van de twintigste eeuw”, zegt Lagerwerf, ,,en dat was echt een heel grote. Bekend van de bloempotten met Mondriaanmo-tieven, lijnen en kleurvlakken op witte ondergrond, en
de pot Picasso.” Van 1932 tot de sluiting in 1976 (door de opkomst van plastic potten, die
nog strakker, nog kleurrijker en bovendien onbreekbaar waren) maakte keramiek- en aardewerkfabriek Erica verschillende modellen sier- en gebruiksaardewerk, waaronder moderne klassiekers. Zoals de hoornvaasjes, te gebruiken voor bloemsierkunst, en de boomschors-pot, een plantenpot met aan de buitenzijde het motief van boombast. ,,Een uniek concept”, weet Lagerwerf, ,,waardoor de fabriek grote bekendheid verkreeg. In de
jaren zestig van de vorige eeuw werden de boomschorspotten nog gemaakt in fel oranje en rood. Helemaal in de geest van die tijd.”
Irene
De beide hoornvaasjes in zijn collectie vond Lagerwerf voor een schappelijke prijs op Marktplaats. ,,Een vondst. Deze vaasjes waren niet alleen moeilijk te maken, maar halverwege de vorige eeuw was van massaproductie nog niet echt sprake. Zoveel zijn er nu ook weer niet van te vinden.” Via Marktplaats kwam Lagerwerf in contact met Klara Ebeling uit Delfzijl. Zelf bezat hij toen twee kasten vol Erica-aardewerk. Ebeling bleek in het bezit van een fraaie collectie en verkocht een aantal stukken voor een vriendenprijs aan Lagerwerf. Amper was het nieuwe bedrijfspand betrokken of de gebroeders Nijborg en
Fritz Rehfeld kregen het met elkaar aan de stok. Op naam van zijn vrouw opende Rehfeld onder de naam Irene een eigen keramiekfabriek in het zojuist verlaten pand aan de Kielsterstraat. Vanzelfsprekend had Rehfeld een concurrentiebeding ondertekend. Het was hem streng verboden zijn oude zakenpartners te beconcurreren, maar aangezien Irene op naam van zijn vrouw stond, was Rehfeld officieel geen eigenaar.
Rechtzaken
De gebroeders Nijborg maakten gebruik van bedrijfsspionage om te bewijzen dat er wel degelijk sprake was van concurrentie door hun vroegere medefirmant Rehfeld. Tot het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog spanden Geert en Jelte Nijborg rechtszaken aan
tegen hun gewezen zakenpartner. Met de permanente expositie in de wachtkamer eerste en tweede klasse van museum station Kropswolde hoopt Martijn Lagerwerf
Verhalen over de Hoogezandster aardewerkfabriek Erica boven water te krijgen. ,,Er moeten nog mensen zijn die over de fabriek kunnen vertellen.” Vanzelfsprekend hoopt hij zijn collectie Erica-aardewerk met nieuwe stukken uit te kunnen breiden. Dus toch maar even die oude bloempotten in de schuur omdraaien.

Advertenties
reacties
  1. Heb jaren lang Erica -Confido en Adco en El Seraaf uit Ruischerbrug verkocht-.El Seraaf was van Gnodde -Marsman en Ernst Venema. Die later naar Leek gingen. Irene werd later overgenomen door Confido ( K.Patje-gebr.Casemier en J.Teule) Ernst Venema heeft ook bij Erica als decor schilder gewerkt. Confido-Westerbroek is overgenomen door pottenbakkers uit Gouda.
    Veel later is W.Patje met Confido 2 begonnen met advies voor de verkoop van Henk. Bodewes.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s