Fongers

 

EEN BEZOEK AAN EEN RIJWIELENFABRIEK.

Over de wijze, waarop voorwerpen van dagelijksch gebruik, die men steeds om zich heen ziet en aan het gebruik waarvan men is gewend geraakt, gemaakt worden, bestaan soms zeer onjuiste denkbeelden. Voor voorwerpen, die op een zeer eenvoudige, weinig kostbare manier, van goedkoope grondstoffen worden gemaakt, betaalt men dikwijls gaarne een hoogen prijs, terwijl men andere voorwerpen, waarvan men, door wie weet welke oorzaak, een minder hoog denkbeeld heeft, voor een feitelijk te lagen prijs nog duur vindt. Wij willen niet verder uitweiden over dit eigenaardig verschijnsel en alleen constateeren, dat het zou verdwijnen, als het publiek meer wist omtrent de wijze, waarop de dingen worden gemaakt.

29fongers

Een kijkje in een fabriek of werkplaats in onze naaste omgeving, waar het een of ander gebruiksvoorwerp wordt gemaakt, kan verrassender zijn, dan een bezoekaan een overigens belangrijk historisch museum, althans voor wie niet bij voorbaat het verleden van meer belang acht dan het tegenwoordige, een neiging, die men merkwaardiger wijze niet zelden aantreft. Bestonden er industriemusea, waar men ’n duidelijk overzicht kon krijgen van de verschillende industrieën van een land, dan zouden deze een groote aantrekkelijkheid hébben voor ieder, die met zijn tijd meeleeft en gaarne om zich heen ziet, doch, wat men zag, zou nog ver staan van de werkelijkheid. Men zou zien hoe iets gemaakt wordt, maar men zou het niet zien maken. Daartoe moet men het bedrijf zelf zien.28fongers

Nu zijn, om begrijpelijke redenen, niet alle fabrikanten, er op gesteld, hun bedrijf aan een ieder in finesses te laten zien. Er zijn echter veel fabrikanten, die het in hun belang achten hun bedrijf aan belangstellenden tc toonen en daartoe behoort de Directie van de fabriek, waarvan wij hier het een en ander willen mededeelen. Vooraf een kleine uitweiding over het ontstaan der zaak.

De heeren A. en T. Fongers legden er in 1884 den grondslag van, door in de toenmaals reeds bloeiende smederij van den heer A. Fongers aan het Nieuwe Kerkhof te Groningen gelegen, eenige van de destijds in gebruik zijnde hooge rijwielen te vervaardigen. Toen deze goed in den smaak vielen, werd met de vervaardiging doorgegaan. Al spoedig bleek er genoeg vraag te bestaan, om de inrichting van een afzonderlijke afdeeling van de zaak voor rijwielen te wettigen, en daarna verrees naast de smederij een afzonderlijk gebouw, de eerste FONGERS-rijwielenfabriek. De FONGERS-rijwielen begonnen zich naam te maken. Toen achtten eenige bekende industriëelen en kapitalisten te Groningen den tijd gekemen, om de rijwielfabricage meer in het groot op te vatten en kwam de Naamlooze Vennootschap „DE GRONINGER RIJWIELENFABRIFK A. FONGERS” tot stand, met de heeren A. en T, Fongers als directeuren en financieel geïnteresseerden.

27fongers

In Maart van het jaar 1897 was de tegenwoordige , fabriek, waarvan vorenstaande lichtdruk eene afbeelding is, voltooid en spoedig daarna reeds in volle werking. Reeds na enkele jaren bleek de beschikbare ruimte te gering, om de productie gelijken tred met de vraag te kunnen doen houden. Naast de drie sheddaken, die zich tot een diepte van 100 M. achter het frontgebouw, waarin de kantoren zijn gevestigd, uitstrekken, moest een vierde worden gebouwd. Voor den aan de zaak verbonden groothandel in rijwielonderdeelen en -toebehooren, moest een nieuw magazijn en kantoorgebouw worden geplaatst, daar de oude ruimten te klein begonnen te worden.

Door aankoop van’grond werd inmiddels gezorgd, dat voldoende terrein beschikbaar kwam, cm de fabriek opnieuw uit te breiden, zoodra dit gewenscht mocht zijn.

26fongersIn den loop van het jaar 1914 werd een deel van dit beschikbare terrein reeds in gebruik genomen, door den bouw van een nieuw fabrieksgedeelte, aan de Noordzijde bij de reeds bestaande fabriek aansluitende. Het spreekt vanzelf, dat bij dezen bouw, de ervaring, met de bestaande fabriek opgedaan, ten nutte is gemaakt. Het dak van den nieuwen aanbouw is in gewapend beton uitgevoerd ; licht heeft in overvloed toegang door de vier groote hellende glasoppervlakten, die de geheele lengte van het gebouw bij een hoogte van 2.3 M. beslaan. Voor goede ventilatie en doelmatige verwarming in den winter is zorg gedragen, terwijl ook bij de mechanische inrichting, door den oorlogstoestand vertraagd, niets zal worden nagelaten, wat van gunstigen invloed zal kunnen zijn op de qualiteit en hoeveelheid der productie.

De onderhanden uitbreiding medegerekend beslaat het totale vloeroppervlak der kantoren,magazijnen en werkplaatsen circa 8000 M2. Beginnen wij thans onzen rondgang door de fabriek, waarbij wij ons tot de eigenlijke rijwielfabriek, waar de normale modellen worden gemaakt, zullen bepalen, alzoo de afdcclingen der ongeregelde fabricage en reparatie-inrichting overslaande.

Terstond bij den ingang treffen wij het magazijn van grondstoffen en onderdeden aan. Men vindt hier de staven rond staal waarvan de kegels en potten worden gemaakt; het band- en plaatstaal voor de geponste deelen, als stuurverbindingsstukken, remdeelen enz. de smeedbaar gietijzeren raamverbindingen enz. enz. Zooals wij aan het eind van onzen rondgang zullen zien, vinden wij ten slotte in dit magazijn het rijwiel terug in al zijn deelen compleet, doch niet ineengezet.

Wordt vervolgd.

 

 

EEN BEZOEK AAN EEN RIJWIELENFABRIEK. II

 

20fongersEen eind verder in de lange gang gekomen, die aan weerszijden met glaswanden van de aangrenzende werkplaatsen is afgescheiden, zien wij links in de machinekamer de gasmotoren, die de drijfkracht voor de fabriek leveren. De 100 P.K., door deze machines
ontwikkeld, worden deels direct, deels electrisch overgebracht. De hoofdwerkplaats, waarin de machines direct gedreven worden, grenst onmiddellijk aan de machinekamer. Wij zien er de groep boormachines, waarmede dc raamverbindingen worden uitgeboord, de draaibanken, waarop de trapassen, de remhefboomen, de balhoofdstroppen, aan eenige van de vele bewerkingen, die deze dcclen moeten ondergaan, worden onderworpen. De cirkclschaar, die het plaatstaal tot strooken van de vereischte breedte knipt, de freesmachines, de tanden in de tandwielschijven freezen, dc krukken haar zuiveren vorm geven en tal van andere onderdeelen, met practisch geconstrueerde houders (chucks) gevat, bewerken. Wij zien de groep automaten, draaibanken, die geheel automatisch staafstaal verwerken tot kegels en potten. Dit zijn zeer merkwaardige machines, waarbij men lang kan staan, zonder te kunnen ontdekken, hoe het mogelijk is, dat de machine zelf een ander stuk gereedschap in werking brengt, als het vorige zijn werk heeft voltooid, daarbij plotseling sneller gaat draaien, als om tijd uit te sparen, terwijl de snelheid weer even plotseling vermindert, als het nieuwe gereedschap zijn werk begint. Ten slotte valt het kant en klaar bewerkte onderdeel in den bak onder deze wondermachine en haalt deze, zonder eenig tijdverlies, een nieuw stuk van de staaf naar zich toe, om het eveneens tot een onderdeel te verwerken, enz. enz. Eén man voorziet een geheele rij van deze machines van staven staal cn ruimt op tijd de draaikrullen en gereed gekomen stukken weg.

Wij zien de ponsmachines bij eiken slag een zuiver gevormd onderdeel uit de staalstrook slaan, die door een werkman in de machine wordt gestoken Sommige deelen ondergaan zoo 12 cn meer bewerkingen, alvorens zij gereed zijn. Voor het vervaardigen van de speciale gereedschappen bij deze machines behoorende, zijn groote vindingrijkheid cn langdurige, geduldige proefnemingen noodig geweest. Deze gereedschappen vertegenwoordigen, naar men ons zegt een klein kapitaal, dat intusschen wel schijnt te rendeeren, want de productie van de groep ponsmachines is verbluffend. Al deze machines en nog vele andere, die wij niet kunnen beschrijven, daar dit te veel ruimte in beslag zou nemen, als draadsnijmachines, melkmachines, bewerken grondstoffen, enz. tot z.g. „bewerkte deelen”, die, nadat zij de controle-plaats zijn gepasseerd, waar zij worden geteld (hetgeen gedeeltelijk mpchinaal geschiedt en met de uitgebreide serie meetwerktuigen en kalibers óp j uistheid van afmetingen gecontroleerd, naar de magazijnafdeeling, waar zij behooren, worden overgebracht. Sommige der deelen gaan echter terstond, al naar den aard der verder te ondergane bewerking, naar de hardcrij, de vernikkelinrichting of de lakkerij, van waaruit zij na herhaalde controle het magazijn bereiken.

Alle werkzaamheden in de fabriek worden systematisch gecontroleerd, hetgeen, naar men ons mededeelde en ook begrijpelijk is, een ganstigen invloed op de regelmaat en.de grootte van de productie heeft. In het fabriekskantoor wordt een oogenschijnlijk gecompliceerde administratie gehouden en ook elders in de werkplaatsen zien wij de partijen deelen vergezeld van kaarten, waarop de aantallen en de verdere gegevens voorkomen. Alleen door een nauwgezette administratie is het mogelijk in een bedrijf, waar zooveel verschillende bewerkingen aan zooveel verschillende onderdeelen plaats hebben, een overzicht te behouden en te zorgen, dat geen verlies van materiaal, tijd en arbeidskracht, plaats vindt.

 

23fongersIn het gedeelte van de werkplaats, waar wij ons thans bevinden, wordt een aantal van de voornaamste vroeger bewerkte deelen, uit het magazijn afkomstig, ineengebouwd tot ramen, vorken, steunen, sturen, enz. Op de frame-tafel worden de frames, of ramen, op zoodanige wijze in elkaar gezet, dat zij niet anders dan precies onderling gelijk kunnen worden. Op de lange werkbank worden de overige genoemde hoofddcelcn samengesteld, eveneens de rem-hefboomen en spatschcrm- steunen rementeer-oven plaatsen, om het koolstofgehalte van de buiDeze deelen worden in de soldeerplaats gesoldeerd, in de tenste laag dezer deelen te verhoogen. Verder zien wij er harden zandstraal-inrichting afgeblazen, om de harde boraxlaag te met behulp van een zoutbadhardoven, waarvan de temperatuur verwijderen en daarna weder in dezelfde afdeeling van de werkplaats verder met de vijl bewerkt. Na deze bewerking blijft nog slechts het lakken en nikkelen te doen. Op onze verdere wandeling passeeren wij het gereed- schappenmagazijn, de werkplaats, waar de gereedschappen worden onderhouden en hersteld len waar nieuwe gereedschappen en hulpwerktuigen worden gemaakt, en komen wij in de smederij, waarin o.a. dc hard* inrichting is geplaatst.

22fongers

EEN BEZOEK AAN EEN RIJWIELENFABRIEK.

(Slot.)

De volgende werkplaats is de soldeerplaats, waar de ramen, de vorken, steunen enz., die wij in de hoofdwerkplaats zagen bouwen, worden gesoldeerd. Wij zien er het kojjer in de naden tusschen buizen en verbindingsstukken vloeien, onder de luchtafsluitende en oxidatiewcrende gesmolten boraxlaag. Daarna volgen wij de met de” vastgeworden harde boraxlaag overdekte deelen naar de zandstraalinrichting, waar deze laag, die de vijlen zou bederven, met een zandstraal wordt verwijderd. Wij kunnen dit proces volgen, zonder iets van stof te bemerken, kijkende door een ruitje in den wand van de werkruimte en verlaten de zandblazerij, om de nikkelinrichting te betreden.

Tot de nikkelinrichting behoort de slijperij, waar wij eenige rijen slijpstoelen zien, eenvoudige machines, bestaande uit een goed gelagerde sneldraaiende as, oyj de uiteinden waarvan de slij pschij ven van vilt of van hout en leder, belijmd met amarilpoeder, zijn bevestigd. Deze sneldraaiende schijven, slijpen de te vernikkelen metaalopjjervlaktc zuiver blank en vlak, zoodat er geen krasje meer in is te zien. De aldus voorbewerkte deelen worden in de nikkelinrichting geheel vetvrij gemaakt, door borstelen met kalk en afkoken in een potaschoplossing en daarna aan koperdraden in de nikkelbaden opgehangen. Het vernikkelen geschiedt met behulp van

19fongers

een electrischen stroom, origewekt door een in de werkplaats opstelde dynamo, welke door een gasmotor wordt gedreven. De stroom gaat door de vloeistof en de voorwerpen en doet het in het bad opgcloste”nikkcI op de voorwerpen neerslaan. Als ze uit het bad komen, zijn de vernikkelde deelen dof zilverwit. Ze moeten nu nog in de polijsterij op polystschijven worden glanzend gemaakt. Dit geschiedt op soortgelijke wijze en met soortgelijke machines als het slijpen. De schijven zijn echter lappenschijven met poetspomade bestreken.

25fongersIn de naast de vernikkelinrichting gelegen lakkerij, zien wij Wie de: de te lakken deelen, die vooraf zuiver blank zijn geschuurd, te koop is volkomen vetvrij maken en met een roestwerende grondlaklaag en eenige hardopdrogende deklagen, bedekken. In de lakkerij zien wij ook de wielen lakken (die wij op onze verdere wandeling zullen zien bouwen), hetgeen met de kwast geschiedt. In afzonderlijke aideelingen van dc lakkerij geschiedt het polijsten van de laklaag, het opbrengen van de transfers en het trekken van de biezen. Dit laatste vereischt een vaste hand en de werkman, die het uitvoert, oogst in ruime mate de bewondering van de bezoekers. De lakkerij levert haar werk af aan een werkplaats, waar eenige monteurs de hoofddeelen in elkaar zetten. Uit hunne handen komende, gaan de rijwielen naar het montagemagazijn, waar intusschen ook de kleinere, losse deelen zijn aangekomen, zoodat de rijwielen daar geheel compleet, doch niet geheel gemonteerd, aanwezig zijn.

Vóór wij de eigenlijke fabriek verlaten, passeeren wij nog de wielenmakerij, waarvan in ’t vorige sprake was. Wij zien hier de draad op de spaken snijden, deze los in velg en naaf rijgen en met electrisch gedreven, speciale machinetjes, de nippels verder aanschroeven. Ten slotte wordt het zuiver spannen der spaken en richten der wielen met de hand verricht. Tijdig vóór den aanvang van het seizoen, beginnen de monteurs de rijwielen geheel af te monteeren en kant en klaar in het voorraadmagazijn te zetten, om bij den aanvang van den verkoop een groote sorteering voor onmiddellijke aflevering gereed te hebben. Het voorraadmagazijn, een soort accumulator, biedt ruimte voor tweeduizend rijwielen. Als de eerste maanden van het seizoen voorbij zijn, is het magazijn echter reeds weder nagenoeg ledig en worden de rijwielen direct uit de fabriek verzonden.

24fongers

 

Hiermede eindigen_wij ons kort en uitteraard zeer onvolledig overzicht van dit bedrijf, dat in werkelijkheid zoo interessant is, dat wij een ieder, die cr toe in de gelegenheid is, aanraden, de fabriek zelf eens te bezoeken. Wij weten, dat de directie haar werkplaatsen gaarne laat zien. Zij acht het in haar belang het publiek in de gelegenheid te stellen, in dezen tijd, nu de keus van een rijwiel, door het enorme aanbod van uiterlijk ongeveer gelijke rijwielen, van ongeveer gelijken prijs, zoo moeilijk is, een rijwiel uit te kiezen, waarvan het zelf kan zien, hoe het gemaakt wordt, deze fabriek heeft gezien, weet waar een goed rijwiel te halen is.

Advertenties