Groninger Rijwiel Merkenlijst

Naamlijst eerste Groninger Rijwielhandelaren en fabrieken.
– op plaatsnaam –
.

000_1220

Facturen uit het archief van het G.R.M. Kropswolde

Ondernemingen uit de ´Naamlijst voor den Telefoondienst 1915 ´ zijn gemerkt met >
(Uit deze naamlijst zijn alleen die opgenomen die in 1915 al als rijwielhandel en of
fabrikant van rijwielen daarin te vinden zijn. )

Informatie uit het Handelsregister, die begint in 1921, is gemerkt met /
Soms is in dit register de datum van vestiging ook aangegeven zo niet zijn die gemerkt
met een vraagteken. -?
.
Fietsmerken zijn vet cursief tussen haakjes aangegeven (Veel geluk)

Om een goed beeld te geven van de eerste Rijwielindustrie in Groningen en haar omvang, is besloten om in deze lijst naast de bekende framebrouwerijen ook assemblagebedrijven, en importeurs van rijwielen en de eerste wielrijders in Groningen op te nemen.

Overige bronnen zijn naast uitgaven van De Kampioen, dagbladen en kranten de: ‘Lijst van erkende Fabrikanten en Grossiers van en in Rijwielen, Rijwiel-onderdeelen en Aanverwante Artikelen- Groep II. van het Centraal Bureau voor den Rijwielhandel Amsterdam, Archief G.R.M. Station Kropswolde.

Is Fiets een Groninger of Duitse uitvinding. 

Misschien wel Gronings, door Fokko Louwerts Nieuwold, was Predikant in Odoorn tussen 1761 tot 1780. Geboren te Nieuwolda in 1717. Hij is op 16 november 1780 begraven in de kerk van Odoorn en kan de uitvinder zijn van de eerste “loopfiets”. Ook verbeterde hij het Drentse spinnewiel en maakte eveneens uurwerken. Algemeen wordt aangenomen dat de Baron Karl von Drais (1785) de fiets heeft uitgevonden. Maar het was predikant Focko Louwerts Niewold uit Odoorn die omstreeks 1770 al “een houten rijtuigje” had vervaardigd dat met de voeten in beweging moest worden gebracht. Hij legde zijn huisbezoeken naar Exloo en Valthe af op dit vreemde voertuig. Vernuftig, maar of de “loopfiets” wel zijn uitvinding is is dan nog  niet bewezen.
In de middeleeuwen hadden mensen zonder benen immers al een plankje op wielen waar ze zich mee door de straten konden verplaatsen. En we weten nog niet of het voertuig  van Fokko er een met twee wielen was. Met drie of vier wielen was het duidelijk geen fiets, en in de betekenis van Fiets dan ook niet de vervanger voor het paard.
Fiets zou ontleend zijn aan het Rijnlands dialect met zijn Fitz naar het Westfaals als Fietse tot Fiets. En waar de vice-vinum, ersatz-wijn, oftewel cider, dan ook gewoon nog Fiets heet, als zijnde de vervanger van wijn. Kortom als het Romeinse “vinum” in het Duits en de Nederlandse taal “wein of wijn” geworden is moeten we nog wat verder onderzoeken of Fokko Louwerts uit het Groningse Nieuwolda wel de “vervanger” (vice) voor het paard uitgevonden heeft.

Om een indruk te krijgen van de opkomst van de term Fiets, is met deze zoekterm in de nu 6.107 op internet gepubliceerde kranten uit de negentiende eeuw tussen 1880 tot en met 1889, met 76 treffers, en tussen 1890 tot 1899 met maar liefst 5.491 treffers, aanzienlijk toegenomen. En dan te bedenken dat in die dagen “Rijwiel” het A.B.N. was. “Fiets” is dan ook vooral in de kleine particulieren advertenties te vinden,  als de tweedehandsjes. De verklaring voor de tweedehandsjes is dat dit ook de jaren zijn waarin de “Rijwiel”-fabrikanten in Nederland op komen, waardoor er dagelijks nieuwe en betere modellen op de markt verschijnen en dat “Fiets” spreektaal is.
Boekhandelaar A van Loon wil in 1888 in Het Nieuws van de Dag, alle misverstanden voorkomen over wat hij als particulier in de verkoop heeft: “Velocipède. Te Koop aangeboden: een zeer goed onderhouden Bicycle, hoog 54 inch, met alle extra’s, voor den spotprijs van ƒ65. Br., onder motto Fiets, aan den Boekhand. A. VAN LOON. Waarmee hij dan eigenlijk goed de mist mee in gaat. Want dit kan dan een “Fiets” zijn met kettingaandrijving op het achterwiel zoals wij die nu nog hebben, of een ouder exemplaar met trappers op het voorwiel zoals nu alleen nog bij kinderfietsen, wat dus meestal bij driewielers nog het geval is. Met “Bicycle” komen we ook niet meer te weten over zijn aanbod. Met Velocipede zal het iets met trappers moeten zijn en dan duidelijk geen loopfiets of zoals de Engelsen zeggen  een “dandy-horse”
In de jaren 1900 tot 1999 zal in Nederlandse kranten “Fiets” als aanduiding voor het stalen-ros alleen nog maar toe nemen. En dan vooral in berichten die gaan over diefstal van dergelijke paarden. Fabrikanten daarentegen blijven “Rijwielen” aanbieden.
Professor Gunnar De Boel hoorde de benaming Fiets voor het eerst in een andere betekenis toen hij voor zijn Duitse gasten Sider (Appelwijn) uitschonk en daarmee de juiste betekenis op het spoor kwam. Kortom de naamgeving komt oorspronkelijk uit het Duits maar of het een Groninger uitvinding is moet nog blijken. Wat ook bijgedragen heeft aan de inburgering van de woorden Fiets en Fietsen is het weekblad De Fiets, in April 1897 voor het eerst verschenen voor de belangen van de wielersport. De Tijd bericht daarover in het April van dat jaar met: “Concurrentie voor de Kampioen.”  Nu weten we dat dat niet het geval was, en dat het blad van de Algemene Nederlandse Wielrijders Bond nog steeds te verkrijgen is. Maar dat neemt niet weg dat de toon al gezet was, nadien gaan we meer en meer “Fietsen”.  ML.

(Bron: T.A. Romein, Nieuwold, Fokko Louwerts, De Hervormde predikanten van Drenthe – Groningen 1861.)
(Bron: De Standaard: ‘Na 140 jaar is de etymologische betekenis van ‘fiets’ onthuld. Het woord verwijst naar het Duitse ‘Ersatzpferd’ of ‘Vize-Pferd’. Bij het weglaten van ‘Pferd’ bleef alleen het woord ‘viez’ over dat in het Duits als ‘fiets’ wordt uitgesproken. Aldus professor Gunnar De Boel van de Vakgroep Letterkunde aan de Gentse Universiteit.)

Vroege wielrijders in Groningen. 
.

aannemer Renje Zeeff uit Eenrum rond 1880

Aannemer Renje Zeeff uit Eenrum op zijn  velocipède. Een kennis van hem Jan Lantinga uit Stedum had er ook een en zijn voor zover de eerste wielrijders in Groningen.

F. Lantinga uit Stedum op zijn velocipède .

J. Lantinga uit Stedum op zijn velocipède . (zie ook Lantinga winkel in rijwielen en onderdelen Stedum)

Bron: Een halve eeuw wielersport’ door G.J.M. Hogenkamp 1916.: “Tot de populariseering van het nieuwe „voertuig” in de provincie Groningen heeft vooral P. M. Snaauw, van Hendrik Ido Ambacht, bijgedragen. Hij woonde namelijk des zomers tijdens den vlasbouw (wat zijn vak was) te Warffum, bezocht van deze plaats uit verschillende dorpen en verkocht er ook wel enkele door den smid Stijnis vervaardigde vélocipèdes. De machines werden nagemaakt en de jonge mannen bonden er den strijd op aan, meestal tijdens de kermis. Een goede kracht in de provincie Groningen werd Reinder Bierling, die waarschijnlijk nog in leven is.

P. M. Snaauw reed tweemaal een wedstrijd mede. In 1876 won hij te Wildervanck den prijs, een houten Burgers vélocipède, maar een jaar later te Eenrum klopte hem door een machinedefect de Duitscher Köhne, die later naar Amerika vertrok.

J. Lantinga van Stedum en aldaar nog woonachtig (geboren Febr. 1858) was mede een goede kracht. Prijzen won hij o. a. te Baflo, Usquert, den Hoorn, ten Boer, Bedum, Zeerijp en Godlinze. (NvhN 1935 in de rubriek opgeheven: E.: J. Wilma – weduwe van J. Lantinga, Stedum, A 95,. handel in automobielen en onderdeelen, autogarage en winkel in rijwielen en onderdeelen. Red.) Van zijn tijdgenoten in de provincie Groningen moet ik noemen U. Knol Bruins, thans kassier te Groningen, en P. Wel t, wethouder van Warffum, die beiden zuiver amateur waren. (P welt uit Warffum overleed op 65 Jaar. vanaf 1900 onafgebroken lid van de gemeenteraad. Wethouder was hij van Sept. 1907 tot en met 1919 en van 5 Maart 1929 -?. Red.) Knol Bruins heeft nog een prijs in 1879 te Baflo behaald, in bezit. Voorts Krijthe van Bedum, Woldring, Noordwolde; A. Dolfijn van Holwierde (thans Appingedam), K. Mendels van Roodeschool (later Noord Amerika) Eigenberg van Warffum, F. O. Wikland, Loppersum (thans te Siddeburen), J. Kooi, Zeerijp, L. Brontsema, Holwierde; G. v. d. Molen, Bedum; Lamme de Boer, Grootegast (thans Ulrum); K. Kremer, Huizinge; Dr. Bruinsma van Groningen; R. Zeeff, aannemer te Eenrum; Joh. G. Penterman, Warffum; T. Munting, Roodeschool; L. J. Kema, Oosternieland; H. v d. Woude, Enumatil, A. Wikringa, Uithuizen en H. j. Knoop Pathuis, die eenige jaren geleden als directeur van het postkantoor te Zevenaar overleed.

Behalve Bierling en Lantinga reed ook K. Kremer met succes. Hij won o. a. te Roodeschool, Godlinze, Warffum en te ’t Zand. Joh. Penterman won te Bedum, Pieterburen en Andel den prijs.

R. Zeeff won een belangrijken wedstrijd te Groningen, waar kunstvoorwerpen als prijs werden uitgereikt. Eenige jaren later gaf men te Groningen weer geldprijzen, want op een ergen regendag (29 Aug. 1882) won H. v. d. Woude den prijs van 50 gulden en Lamme de Boer de premie van 25 gulden. A. Dolfijn kreeg een tweede premie van 15 gulden. (Renje Zeeff is met 72 jaren overleden in 1928 te Eenrum. Van beroep aannemer en architect. Red.)

Al die wedstrijden in het Noorden van ons land met de vele dorpen vonden gewoonlijk tijdens de kermis plaats en, zoals dat tot op den huidigen dag usance is gebleven, waren de uitschrijvers „de kastelein en eenige liefhebbers”.

H Welp te Winschoten. Velocipede bouwer en uitvinder. 1866.

De Eerste wielrijders in het noorden waren de heren R. Zeef, P. M Snaauw en J. Lantinga niet. Want met namen Lantinga zou bij een velocipede-Wedstrijd te Winschoten in het jaar 1869 pas 11 jaar geweest moeten zijn. In een artikel in de Asser Courant over deze wedstrijd staan ook twee noordelijke velocipede bouwers, zij zijn zover ook de vroegste die we tot nu terug konden vinden. H. Welp te Winschoten en Leopold Hulster aan de Vismarkt te Groningen. Bij Hulster is niet duidelijk uit de tekst op te maken of hij ze zelf bouwde en gaat het bij Welp die daar volgens de krant een bekend wagenbouwer was, om driewielers. De heer Rencke haalde op de velocipede de eerste prijs en van Klok, ook uit de stad Groningen, de tweede. Op de driewieler-velocipede. waren dat H Engelkéns met de eersten prijs, een zilveren horloge en een zilveren lucifersdoosje was er voor  A. Wester, beide uit Winschoten. Dat H. Welp een handig man was blijkt wel uit een vinding die in 1866 in kranten opduikt, met: “De rijtuig-fabriekant H. Welp, te Winschoten, heeft iets geheel eigenaardigs, even praktisch als vernuftig, uitgedacht en toegepast.”  De beschrijving van de vinding zelf is dan wat onduidelijk, maar komt er op neer, dat het hier gaat om een kilometerteller voor rijtuigen. Grote waarde heeft de vinding volgens het bericht met namen voor, verhuurders van rijtuigen: “die hun de meter bij de thuiskomst met voldoende juistheid zegt, hoelang men zich van het rijtuig heeft bediend.” De berichten over deze vinding verschijnen begin maart van dat jaar in meerdere kranten, en daar blijft het bij want de vinding was natuurlijk al zo oud als de weg naar Rome. De oudst bekende beschrijving van een dergelijke afstandsmeter is namelijk van Vitruvius tussen 27 and 23 v.Chr. Of Welp daar ook weet van had is niet meer te achterhalen. De journalisten uit die dagen hadden dat duidelijk niet. Dat neemt niet weg dat Welp technisch gezien een goed wagen en velocipede bouwer geweest moet zijn. Want in het verslag over de wedstrijd met velocipedes te Winschoten, beklagen een aantal rijders zich wel over de dan slechte wegen in de molenstad, maar niet dat hun voertuigen het tijdens deze krachtmeting begaven. In tegendeel de prijswinnaars bereden beiden een velocipede uit de wagenmakerij van H. Welp te Winschoten. Hoeveel Welp er na deze gratis reclame nog  gemaakt heeft weten we dan weer niet.

Baving en Reese

Baving en Reese Groningen. Leeuwarder Courant 1894.

Appelscha Groningen: Naar wij vernemen, heeft de heer J. Tichelaar, smid alhier, eene vólocipède vervaardigd, waarop twee personen knnnen plaats nemen. Bereids hebben twee mannen daarmede eene proef genomen, die de verwachting verre heeft overtroffen, daar zij met de vélocipède van hier naar Groningen zijn gereden en een uur afstands langs den kunstweg zonder veel vermoeiingen in 20 minuten hebben afgelegd. De heer J. T. toont door ’t vervaardigen van dit modern vervoermiddel te begrijpen, dat stilstand achteruitgang is en “vooruit !” het wachtwoord van den tegenwoordigen tijd is. Asser courant 15-06-1869.
Een van de eerste wielerverenigingen in de provincie heet dan ook ‘VIOS’, Vooruitgang Is Ons Streven.

Andere opmerkelijke namen vinden we in de uitslagen van een in 1886 te Veendam gehouden wielersport meting voor heeren. Met als volgt gewonnen door W. v. Heijningen Bosch te Wildervank, tweede A. Tönnies uit Groningen, derde A. Bos uit Haren. Aldus Het Nieuws van de Dag, was de hieraan verbonden wedstrijd langzaam rijden het hoogtepunt van die dag, omdat dat ‘veler de lachlust opwekte’.
Dat het snel-fietsen niet geheel zonder gevaar is, en soms ook grappige momenten kende, blijkt ook wel, zo kwam er een wielrijder tegen een muur en een ander, om geen kinderen te overrijden, in het het Oosterdiep terecht. Opmerkelijk bericht komen we dan nog tegen in Het Nieuws van de Dag van 17-8-1888: “Bij den te Hoogezand gehouden wielerwedstrijd is de prijs, een gouden remontoir horloge, behaald door den Heer J. Burgers, van Deventer; de premie, een barometer, door den Heer A. Bos, te Haren.” Een jaar later zal J. Burgers uit Deventer hier weer de eerste zijn. En zo komen er nu over het hele land jaarlijks terugkerende wielerwedstrijden. In dorpen dan vaak met de bepaling dat zij die, elders hogere “geld” prijzen wonnen daarbij uitgesloten waren. Dus, niet voor de prijsrijders die er toen ook al waren, zoals Van Hoorn een bekende rijder uit die dagen was.
Van Hoorn komen we dan ook tegen in een advertentie van Baving en Reese uit 1894 samen met van Ees een Postma, waarin ze reclame maken door de wedstrijd Groningen Leeuwarden op een Enfield te rijden.

Na de sportieve kermis wedstrijden en gezonde zondags rijders was er door het toegenomen dagelijkse rijden ineens de vraag, of dat fietsrijden wel zo goed was voor het gestel, met namen van de vrouw. In 1896 weet prof. H. Treub in het ‘Tijdschrift voor Geneeskunde’ te berichten dat er volgens hem geen enkele reden te bedenken is waarom niet: “een goed gezonde vrouw op een goed zadel en in een goed kostuum niet even onschadelijk zou kunnen fietsrijden als een man.”
Nu ruim een eeuw later blijkt dat verschil ook nergens uit. Over de esthetische kant is prof. H. Treub van mening, dat geen enkele vrouw het fietsen zou moeten laten: “omdat er mannen zijn, die verklaren dat zij het zoo iets onmogelijk leelijks vinden, en kunnen de dames over het algemeen verklaren, er eleganter op te zitten dan de meeste heeren.”  Dat laatste lijkt mij per individu anders. Wat de foto van P.M. Snaauw laat zien is dat zijn rijwiel uitgerust is met een hygia-zadel. Het alom bekende zadel met de gleuf in het midden. Dit gezondheidszadel  was blijkbaar ook voor manlijke sportrijders als Snaauw een zegen.
Want wat nu blijkt is dat niet zozeer de vrouw, last krijgt van lange rechte en harde zadels, maar de man. De Consumentengids laat ons in 2005 dan ook weten: ‘Fietsen is gezond. Maar het kan wel een slechte invloed hebben op het seksleven van mannen.’  Hier gaat het dan wel om beroepsmatige fietsers die dagelijks enorm veel kilometers aftrappen. Waaronder dan ook de fietsende politieagenten van New York vallen, en waarbij dat probleem aanleiding was voor dit onderzoek. Welk zadel we dan wel zouden moeten gebruiken blijkt dan weer op goede adviezen van de zadelfabrikanten zelf uit te komen. Kortom daar heeft de tijd stil gestaan, zo blijkt uit een advertentie van een noordelijke rijwielhandelaar in de Leeuwarder Courant van 1898: “Zij die over hun Zadel ontevreden zijn, probeeren het EXCELSIOR ZADEL, modal 1898. Vooral uit een hygiënisch oogpunt door H.H. Doctoren aanbevolen”.  Dus, door Hooge Heeren Doctoren, Ha. Ha.

Voor ca. 1910 komen de meeste zadels uit met namen Engeland. Rijwiel fabrikanten konden op bestelling wel hun fabrieksnaam in het leer laten drukken of een plaatje met hun naam op het zadel monteren. Voor zover we weten waren er in het noorden geen rijwielzadelfabrikanten of rijwielfabrieken die zelf hun zadels maakten.
Na de sterke begin jaren van het noordelijk wielrijden is de Sportrijder daarna meer opgeschoven naar de meer heuvelige zuidelijke streken. Dit alles zal te maken hebben met de verbetering van het rijwiel, met versnellingen, waardoor er dan ook grotere uitdagingen waren. Ook de kleding industrie sprong in op de lichamelijke zorgen bij wielrijders, met:“Wij maken U attent op onze als. Onder Pantalon, speciaal gefabriceerd voor Wielrijders, als zijnde zonder oksel of ruit in ’t kruis, geen naad binnenzijde been, en de meest slijtbare delen versterkt geweven. , Franco monster-zending. SCHENK & ZOON, Gouda.”  ML.

2194427487_1ce8053914_o

Gedurende de zomer woonde hij te Warffum. Hij won in 1876 bij een wielerwedstrijd te Wildervank een Burgers velocipede.

.
Groninger Wielrijders verenigingen

Een vooruitziende journalist. Uit de Asser courant, 1868:“Naauwelijks hebben wij gewenscht hier eene vélocipède bij daglicht in activiteit te zien , of zij is er. Hedenmorgen liet de heer Groeneveld er eene loopon langs de vaart en aardig was het te zien, hoe snelle vorderingen de stuurman in deze rijkunst maakte. Naar wij vernemen, zijn er reeds meer van die gewielde paarden in aantogt en welligt worden onze gezelschappen spoedig met eene vélocipède-club vermeerderd”.  En zo ging het.

– De  Mug. Eerste Wielrijders-Club  ‘De Mug’  Groningen. -?voor 1885-?
– De  Adelaar.
 Groninger  Vélocipède-club De Adelaar. Opgericht in 1888 -?
* Uit De Kamoioen van maart 1888,  Pagina 72: Te Groningen is eene vélocipède-club opgericht onder den naam van „de Adelaar.” Zij zal voorloopig nog geen onderdeel uitmaken van den A. N. W. B. De club telt tot nu toe 22 werkende leden.”
* Nvhn 22-04-1896: Bij koninklijk besluit van 10 April 1896 is de Vélocipède-Club „de Adelaar,” alhier, als rechtspersoon erkend.
De Pijl. In 1886 werd in Veendam ‘De Pijl’ opgericht. In 1892 gevolgd door
Wieler Vereniging ‘VIOS
’ (Vooruitgang Is Ons Streven.
– Velocitas. Wielrijders Club  Groningen. -1897-?
Noordster. Wielrijders vereniging De Noordster Sappemeer. 1898-??

Eerste rijwielfabrieken in Groningen

100_3007 (2)

De Kampioen Augustus 1894

.

In de Kampioen van Augustus 1894 zijn in de lijst van Rijwielherstellers der 1e klasse
onder Groningen opgenomen, K. Baving, H.Burgers Groningen en A..J. Ruibing Winschoten. Onder Drenthe staat H. Thaidens van de Eerste Veenkoloniale Rijwielfabriek (E.V.R)  te Nieuw Buinen, later in Stadskanaal en dan te Groningen, opgericht in 1888.  In vroege advertenties spreekt  H. Burgers over een van zijn rijwielfabrieken te Groningen. Blijkbaar is Burgers een druk man want onder Leeuwarden is hij als rijwielhersteller der 1e klasse ook te vinden. Het gaat hier dan duidelijk over de firma  Burgers uit Deventer. In het jaar 1895 bericht de Kampioen dat er te Winschoten een rijwielfabriek opgericht is door de heer Ruijbink. Hoe een foutief gespelde naam de zaak wat duister kan maken. A..J. Ruibing is waarschijnlijk zelf geen rijwielhersteller, maar fabrikant ondernemer, en actief lid van de ANWB en in 1870 de vermoedelijke oprichter van Hotel “De Nederlanden” aan de Torenstraat te Winschoten. In 1897 drie jaar na de mededeling in de Kampioen over de rijwielfabriek van Ruibing te Winschoten, komen er in het NvhN een tweetal advertenties waarin hij samen met Cremer uit Groningen zijn nieuw import aan rijwielen onder de aandacht brengt. Cremer is dan nog ijzerhandelaar. Na 1900 komt deze Firma Cremer met eigen merken, Courier. Standard.
In hetzelfde jaar waarin Ruibing Winschoten zijn advertenties in het NvhN plaatst, is dan officieel de Gruno rijwielfabriek opgericht als Naamloos Vennootschap. Tenminste als 1897 wel het oprichtingsjaar van de Gruno is, want in een publicatie uit 1893 van de CCS, voorloper van het CBS komen we de Gruno ook al tegen als rijwielfabriek. Maandcijfers en ander periodieken opgeven betreffende Nederland, enz. 1.11.van het jaar 1893: “No 182: Rijwielenfabriek Gruno Winschoten.”
Kortom de Gruno is al wat jaartjes eerder in bedrijf dan de Wikipedia aangeeft, vier jaren.
Voor 1893 laat Ruibing in diverse rijwiel advertenties ook al van zich horen als de agent te Winschoten voor de handelsmaatschappij R.S. Stokvis & Zonen, een van de grootste en vroegste rijwielimporteurs uit die dagen.
In het –Archief van handel en nijverheid: verzameling van wettelijke en administratieve voorschriften mededelingen en berichten- uit het jaar 1898  zijn te Winschoten over het jaar 1897 geen gevallen van bijzondere voor of tegenspoed te constateren, wat er dan wel was is de opening van een stoommeubelfabriek en “de overbrenging van de rijwielfabriek Gruno van elders naar Winschoten” Ook hieruit blijkt dat de Gruno er voor 1897 al was.
In een klein bericht in de Kampioen merkt de auteur op  dat hij op de Stanley (rijwiel) Show gehouden in 1894 te Londen ook Hollanders tegen kwam: o.a. Fongers, H. Burgers, P.J. Stokvis en  A, Ruibing. Dit even ter illustratie hoe klein het rijwiel wereldje toen nog was. Na de oprichting van de Gruno is Ruibing nagenoeg van het rijwiel toneel verdwenen.
Uit een bericht in de Veendammer uit 1897 blijkt dan dat er gronden gekocht zijn door de Gruno rijwielenfabriek uit Groningen. Voor de overplaatsing van deze fabriek naar Winschoten zat zij blijkens een advertentie in het NvhN aan de Schoolstraat te Groningen met een filiaal aan in de Herenstraat.

Met de tot nu toe vroegste vermelding van de Gruno bij het CBS, en de berichtgeving in regionale kranten als meest betrouwbare bron, is de lijst van eerste rijwielbouwers in de provincie Groningen dan:

– G. Soeders 1857. Groningen.
– H. Welp 1869. Winschoten
– E. Rondeel 1883. Groningen
– A. Fongers 1884. Groningen
– H. Burgers 1887. Groningen.
– J. Thaidens. 1888. Stadskanaal/Nieuw Buinen.
– Gruno. 1893. Groningen. 1897 Winschoten.

Veel verschil in omvang tussen deze bedrijven is er dan nog niet. Waar Fongers  in 1890 dan nog omschreven is als ‘Fabriek van rijtuigen, rijwielen,  Inrichting voor hoefbeslag, Grof, Kunst en Fijnsmederij’  is alleen bij Burgers al wel duidelijk spraken van een redelijk forse eigen rijwielfabricage. Pas in 1896 is de oprichting van Fongers als N.V. de Groninger rijwielfabriek een feit. Klein jaartje later zal ook, de dan al als rijwielfabriek omschreven Gruno te Winschoten een  N.V. worden en als N.V. W.R.G., Winschoter Rijwielfabriek Gruno, zich op de nieuwe groeimarkt van rijwielen storten. De belagerijkste voor Groningen in de rij, Fongers (1884) zal na 1896 al snel uitgroeien tot een van de grootste noordelijke rijwielfabrieken, met de Gruno als goede tweede. Na  1908 zal Veeno te Bedum de derde grote rijwielfabriek in het noorden worden. Wie we hier ook moeten noemen is Jan Bronda met zijn gelijknamige Fabriek “Bronda” 1904 te Groningen aan de Schoolstraat. In de tussenliggende jaren na Rondeel 1883, zijn er op kleinere schaal veel rijwielfabrikanten en ondernemingen, die met eigen merken rijwielen aanbieden. Zover we die konden achterhalen zijn die in onderstaande lijst opgenomen. Daaruit blijkt dat er met namen in Winschoten, na de stad Groningen de meeste fabrikanten zaten. In deze stad was naast de Gruno, Rijwielfabriek “Dresco” van Dresselhuis een van de grootste.

Voor de snelle groei van de fabrieken en de vraag naar rijwielen in het noorden is geen een duidende verklaring voor handen. Het feit is dat zelfs tot half jaren zestig in de vorige eeuw de fiets in het noorden een belangrijk vervoersmiddel is gebleven. In het hele land telt men dan ruim negenduizend rijwielhandelaren, hetgeen wil zeggen dat er 78 zijn op iedere honderdduizend inwoners. Merkwaardigerwijze ligt het aantal relatief in de beide noordelijkste provincies hoger. In Friesland zijn er 139 fietsenwinkeliers op honderdduizend inwoners, in Groningen is het aantal 136. In schrille tegenstelling daarmee staat de Noordoostpolder, waar maar 45 fietsenhandelaren zijn op iedere honderdduizend burgers. Daar zou je er meer verwachten. Zeker als je zou denken dat Groningers door de ruimte en uitgestrektheid, hier relatief meer gebruik maken van de fiets. Amsterdam is goede tweede onderaan de lijst met 58 op honderdduizend zielen.
ML.

100_3008 (2)

—————————————————————–

Groningen

APPINGEDAM
– Damster Moffelinrichting.
S. Knol en J. v.d. Meulen. Dijkuizenweg 4.
Dopper Jan . werknemer bij Jan Brons. Brons Motorenfabriek  Appingedam.

dopper-1

J. Dopper ontwikkelde in 1904 een van de vroegste motorfietsen met dieselmotor.  Zover we weten is het bij dit enkele exemplaar gebleven.

Vries E. de. Advertentie DvhN 1904.  De nog aanwezige RIJWIELEN worden tegen veel verminderde prijzen UITVERKOCHT, E de VRIES  Rijwielfabrikant Appingedam.

BEERTA
Fransen Lubertus. rijwielhandelaar  Beerta. ?-?

lubertus-fransen-3

Rijwielhandel van F. Lubertus te Beerta in 1934 . De auto (A  17353) op de foto is van de Firma Speulstra & Co. Zuiderdiep 21-21a Gr.

.
lubertus-fransen-1

BEDUM

veeno

– Bodewes  Rijwielhersteller en Koperslagerij Bedum. NvhN 1908: Een Koperslagersknecht, gedeeltelijk met het vak bekend, eenigszins op de hoogte met rijwielreparatie strekt tot aanbeveling, door R. BODEWES, Koperslager, Bonds-Rijwielhersteller te Bedum. Deze advertentie plaats Bodewes nadat zijn knecht Pieter van de Veen besloot om in zijn schuur een eigen bedrijf te beginnen onder de naam P van der Veen koperslager en Rijwielenfabriek BEDUM. Dit bedrijf kreeg later de naam Veeno rijwielfabriek Bedum en zal daarna uitgroeien tot een van de grootste in het noorden.
– Olm Van. rijwielhandel Bedum. NvhN 1899: Met Mei a.s  een Koperslagers knecht bekend met zinkwerk en tevens bekwaam rijwielreparateur. tegen hoog loon, door H. VAN OLM, Bedum. Koperslager en Rijwielfabrikant.

Veeno ag

– Veen P. van der . Veeno  Rijwielfabriek Bedum.. 
– Veeno /NV Rijwielenfabriek “Veeno“, Fabricage-, import-, export-, en reparatie van- en handel in rijwielen met hulpmotor en carriers met hulpmotor. Bedum. 1908-1967.
(Veeno, Holfa, Tors, Truck) In het G.R.M te Kropswolde is een van de eerste Veeno rijwielen (1910) opgenomen. Ook heeft het museum een New Beeston uit +- 1910 van de de rijwielfabriek Bronda die in de dertiger jaren bij de Veeno een nieuwe moffel behandeling kreeg en voorzien is van de bekende Veeno -anti -roest transfers .

download

Deze slideshow heeft JavaScript nodig.

C

DELFZIJL
Makken /R. Makken, Rijwiel– en autogaragebedrijf Delfzijl.-? voor 1921-1945

EENRUM
– Zeeff R.
Was aannemer te Eenrum en was rond 1880 een van de eerste sport-wielrijders op een houten velocipede in het noorden. 

FINSTERWOLDE
– (Aeroplane) Rijwielfabriek . Later ook schaatsen onder de naam
“Vliegende Hollander WG”. Fm. B. J. de Boer Finsterwolde. / voor 1921-1935
(Vanaf 1936 te Winschoten uitsluitend nog in aluminium schaatsen)

100_5666

– Bergemann. – Let op ! dit is geen Fabriek uit het Groningse Finsterwolde-.
Prochnow & Bergemann Niederlausitzer Fahrradwerke, Finsterwalde 1898-1945.
Nach 1945 Vereinigte Finsterwalder Fahrradwerke (mit Atlantis Fahrradwerke)
Merken (International (I.N.) en Preisrad )  

GRONINGEN
– De  Adelaar.
 Groninger  Vélocipède-club de adelaar opgericht in 1888 -?
De Kamoioen maart 1888, “Te Groningen is eene vélocipède-club opgericht onder den naam van „de Adelaar.” Zij zal voorloopig nog geen onderdeel uitmaken van den A. N. W. B. De club telt tot nutoe 22 werkende leden.”
– De  Mug. Eerste wielrijders-club  ‘De Mug’  Groningen? Voor 1885-?

14523160_164677717326521_8586892044647702356_n

14600952_164677777326515_978157239419851882_n

 De Groninger velocipede-club DE ADELAAR 1888

Veel bekijks bij de start van een wielrijders wedstrijd  van de Adelaar op de Grote Markt in 1889. Uit: Zo was Groningen.

SFA022004816

Start van De Groninger Elfstedentocht voor Wielrijders op de markt te Groningen 1912.

– Acksen /Handelsmaatschapij Acksen & Co, in rijwielen en onderdelen Gr. 1917-1961.
– Arvisco /A. Visser Winkel in rijwielen en onderdelen en reparatieinrichting   Rijwielmagazijn  Steentilstraat 40 Gr –.?Voor 1929-1934.
.
– Bakker D. Rijwielen, Motoren, Automobielen, tevens Verhuren van automobielen. Gr, 1909-?
– Baving en Reese  Heereweg Wielermagazijnen. Heereweg bij de viaduct Gr.
B en R z
ijn later de vertegenwoordigers voor Firma J. T.  Otte generaal agent voor RUDGE in de noordelijke provincies. Zie ook Otte Gr. Vanaf 1904 overgegaan in “Gazelle Magazijn” E. Glaudé.

Baving en reese Groningen

Becker H.Rijwielfabrikant Gelkingestraat Gr. NvhN 1901:  “De heer H. Becker alhier, die als rijwielfabrikant, zoowel in stad als provincie, gunstig bekend is, opent hedenavond in het perceel Gelkingestraat 42 een nieuw magazijn in dat artikel. Het net ingericht magazijn, gebouwd onder architectuur van den heer K. H. Holthuis, maakt op het eerste gezicht al dadelijk een aangenamen indruk. We zijn overtuigd dat men hier, wat de afdeeling fietsen betreft, voor billijken prijs een solied rijwiel kan bekomen. De heer Becker toonde ons toch verschillende soorten, die allen sierlijkheid aan hechtheid paarden en tegen zeer matigen prijs. Het nieuwste is voorzeker „The B. S. A. Spring Frame,” eene prachtige machine, die, door het zich bevinden van veeren in het raam, alle schokken op een hobbeligen weg voorkomt.”

– Bruggema /Bruggema Johannes, Winkel in Rijwielen en onderd. , Winschoterkade 11 Gr. 1922-1953 .
– Bruggema /H. Bruggema, Winkel in rijwielen en onderdelen, reparatie-inrichting.Gr.  1951-1969.
– Bruggema /Bruggema Simsom Firma, Rijwiel reparatiewerkplaats Damsterdiep,   Gr. 1925-1998.
– Buizing, J., Rijwielhandel, Oosterstr. 38. Voorheen Steentilstraat 49. J.W. Beumer ; Firma J. Buizing Handel in motoren en rijwielen, reparatie, inrichting. Gr. -? voor 1906-1938.
> Buizing, Willem, In rijwielen en onderdeelen, Zwanestraat 6 (8) GrFirma Buizing
Rijwielhandel met reparatie-inrichting;  O.R. Knol.Gr. -? voor 19o8-1931. (Northfield)
NvhN nieuwjaarsgroet 1-1-1908:“WILLEM BÜIZING en Ech genoote. Agentschap der ‘Rover’en ‘Meteor Rijwielen’Groote Kr. Ellleboog 12.”
.

Buizing

NvhN 11-04-1914

Bronda >Bronda Jan., In rijwielen en onderdelen en gros, Schoolstr.(2,4,6 en 7) Gr/Jan Bronda Schoolstraat 7  Gr. Rijwielfabriek; groothandel in rijwielen, banden enz. Adres Schoolstraat. Vanaf 1977 Rigaweg 1 Euvelgune, Gr. 1906-1985 .
Merken (Meba, New Beeston, Metropole, Skandia, Cargo, Helios, en Bismarck)
In 1901 krijgt Jan Bronda een vergunning om in de stad Groningen te mogen rijden met een motor-tweewieler.

.

J.Bronda.StationKropswolde

Bronda aan de Schoolstraat Groningen.

Deze slideshow heeft JavaScript nodig.

Burgers Groningen
– H. Burgers Grote spilsluizen A 210 Gr, -? voor 1887-1926

> Burger’s fil. Eerste Ned. Rijwielfebr., Fischer, Zwanestr. 14  Gr. Tel. 929. /G.H. Fischer, Rijwielhandel.  -? voor 1913-/ bleef ingeschreven tot 1935.
> Burgers, H., Rijwielenfabr., Trompstr. 7  Gr. Tel. 1056. /H. Burgers, Rijwielfabriek Gr.
1887-/ bleef te Groningen ingeschreven tot 1926.
De bovenste twee adressen van Burgers komen uit het telefoonboek 1915. In het telefoonboek uit 1913 is hij te bereiken op het nummer;  Tel > 1524 Burger, Br. II., Werfstr. 368 .(en) Burgers, II., Rijwielhand., Oosterhaven Z.Z. 5.  De fabriek heeft dan al wel het zelfde adres en nummer; Tel >1056 Burgers, H., Rijwielenfabr  aan de Trompstr. 7. Even als zijn filiaal; Tel >929 Burger’s fil. Eerste Ned. Rijwielfabr., G. Fischer, Zwanestr.

Toen de Burgers rijwielfabriek aan de Spilsluizen naar een fabriek aan de Trompstraat verhuisde adverteerde zij in 1913 in het NvhN met een ruime aanbod aan beschadigde rijwielen. Na het uitschrijving van H Burgers fabriek bij de KvkH in 1926 komen er advertenties waarin spraken is van;  RIJWIELFABRIEK Erven H. Burgers VELP. Opgericht Groningen 1887. Hoogeweg 1.

Er is een Aanvraag van Burgers, H.J. voor de verbouw van een behuizing op adres Grote Spilsluizen A 210’/2e Drift, in 1887-07-01.  Aanvragen van daarvoor zijn van 1884-03-12 en staan op een andere naam. Ergens tussen 1884 en 1887 zal Burgers dan zijn Groningse vestiging zijn begonnen. Laatste aanvraag op naam van Burgers rijwielfabriek op dit adres is gedaan in 1909. Tussen dit jaar en blijkens het telefoonboek uit 1915.  zal de Groninger vestiging dan verplaatst zijn naar de Trompstr. 7  met een winkel aan de Zwanestr.14. De inschrijving in het handels register van Burgers  als rijwielfabriek Gr. gaat tot 1926.
De filiaalhouder van Burgers de heer G.H. Fischer blijft dan wel ingeschreven als  aan de Zwanest. 14 tot 1935. Over de Erven H. Burgers die de fabriek daarna in bedrijf hielden is maar weinig te vinden. Opvallende advertentie van Burgers is wel die uit 1896 in het NvhN waar in staat: “Eerste Nederlandse Rijwielenfabriek” voorheen H. Burgers Deventer.” Hij zit dan nog aan de Spilsluizen te Groningen met een rijwielschool in de Butjesstraat Groningen.

Burgers Groningen

Burgers, H., Rijwielenfabr., Trompstr. 7

Burgers, H., Rijwielenfabr., Trompstr. 7

H Burgers Groningen.

NvhN 10-05-1896

– Cloetingh. Sierd Auke. Schuitendiep OZ 56  Gr.  /Firma S. A. Cloetingh & J. de Jong Handel in rijwielbanden en aanverwante artikelen Gr. (S.A.C.)
(Zie ook J de Jong van de Rijwielfabriek Vrijheid) De inschrijving samen met J. de Jong is tot 1922. Daarna gaat Sierd alleen verder als de Firma S A Cloetingh groothandel in rijwielen te Groningen, tot 1924. Cloetingh begon met de import en verkoop van rijwielen en onderdelen ergens begin 1900.
.


– Cremer  G. Cremer & Co, Rijw. en automob., Damsterdiep 6 Gr.
> Cremer, Fa. G., afd. ijzerw., Damsterdiep 5 Gr.  Tel. 471.
> Cremer, Fa. G., Rijw. en automob., Damsterdiep 6 Gr. Tel.  1407/G. Cremer, Handel
in rijwielen, rijwieldelen en aanverwante artikelen  Gr. 1908- 1923  Cremer. (Tweede inschrijving)  Firma G. Cremer & Co Grossier in rijwielen en onderdelen Gr. 1923 1964. (Courier. Standard)

Deze slideshow heeft JavaScript nodig.

– Dik >Dik, Gebrs., Rijwielfabr., Nieuwe Weg .Gr. Tel. 457/Gebroeders Dik, Handel
en gros in rijwielen en onderdelen. Gr. 1902-1946. (Gladiator)


Geb,Dik,rijwielfabriek

– Dik -Bedumerweg. Gr. (Zwaluw )
– Eppinga /Firma Eppinga & Vogelzang , J. Eppinga, groothandel in rijwielen Gr.-? voor 1921-1954. (Longway) 
.
Firma Eppinga & Vogelzang

Estrella  J.B Venema Gr. 1922-??
– Eunen  >Eunen J. v., Rijwielen en toebehoren, O. Ebbingestr. 57 Gr. Tel. 628. en 828 Alleen-verkoop van BRENNABOR-Rijwielen.(Rijwiel-Magazijn „DE LEEUW” Violenstraat no. 16. en Ca 1914 ook Auto Verhuurinrichting „VITESSE”.) -?voor 1904-1929

J van Eunen Groningen

NvhN 1911.

Eunen C.van. Julsinghastraat 11-Turfstraat 15/15a. Rijwielonderdelen Banden en Gros. Specialiteit in Frames en Velgen. Telef.No. 4821. Gr. (En) A.C. van Eunen en zoon. 1929-1974.
– Feenstra /Feenstra, H. Rijwielen Gr.  1917-1926.
Ferweda Rijwielen . H van Duinen Beheer Steentilstraat 47 Gr. 1948-1992. (Royal)
> Folkeringa  Firma., Fabriek: Botjesstr. Magazijnen; Stoeldraaiersstr. 5  Gr Tel. 1838.
 / NV Handelsvereeniging v/h firma Folkeringa. Handel in en fabricage van rijwielen en
onderdelen, handel in elektrische en optische artikelen. Brinklaan Helpman Tel. 1838 Gr. -? voor 1910-1971.


> Fongers, De Gron. Rijwielenfabr., A., Heereweg 85a  Gr. Tel. 211. A. Fongers, Rijwielfabricage, het vervaardigen en het handeldrijven in automobielen en
motorrijwielen Gr. 1884-1971. (Fongers)
In 1915 had Fongers de volgende eigen Rijwiel-FilialenAmsterdam, Nassaukade 500; Arnhem, Bakkerstraat 5; Den Haag, Spui 45 en Reinkenstraat 121; Groningen, Heereweg 85; Leiden, Breestraat 86; Middelburg, Lange Delft 19; Rotterdam, WestNieuwland 16; Utrecht, Neude 12.

1536_3842.jpg

Fongers Ca. 1899

2852090128

Fongers, de Groninger rijwielfabriek aan de Heereweg, ca. 1905.

NvhN 10-07-1897: “DE GRONINGER RIJWIELFABRIEK A. FONGERS. “Het geheele terrein, waarop de rijwielenfabriek, rijschool, magazijnen, kantoor met directeurswoning, enz. zijn gebouwd heeft eene oppervlakte van ongeveer 6100 m2 en is gelegen aan de  westzijde van den Heereweg alhier. onmiddellijk bij het sterrebosch. Het voorgebouw van de fabriek bestaat uit eene ruime entree met groote vestibule. Van uit de vegtibule heeft men toegang tot de drie verschillende kantoren, alsmede tot de wachtkamers voor dames en heeren, en tot het keurige magazijn, groot 10 bij 17 M. In de gang, die van uit de vestibule naar de fabriek leidt, is nog eene teekenkamer met privaten voor het kantoorpersoneel. De fabriek, achter bovengenoemd voorgebouw gelegen, is groot 23 bij 100 M. en bestaat uit eene ruime gang, breed 2.50 M. tussehen de verschillende werkplaatsen en magazijnen, waarbij ruime en frissche privaten zijn uitgebouwd. Weerszijden van de gang bevinden zich de pakkamer, reparatiënwerkplaats, bergplaats, soldeerinrichting, polijsterij, lakkerij, het vertrek voor de moffels, bergplaats voor brandstoffen, magazijn voor onderdeelen met kelder, en in de monteurswerkplaats oppoetserskamer, nikkelinrichting, slijperij, machinekamer, een werkplaats, groot 13 bij 40 M., smederij, enz. De verschillende lokalen worden van boven verlicht en bovendien in den Noordermuur nog gewone ijzeren ramen. Boven het magazijn is eene ruime woning voor den directeur gebouwd. Naast het bovengenoemd hoofdgebouw is de restaurant met rijschool gebouwd. De restaurant, aangenaam gelegen aan den Heereweg, bestaat uit eene ruime galerij, groot 4 bij 19 M., met restaurant, groot 8 bij 8 M„ en een damessalon, groot 3 bij 5.75 M., met de noodige toiletkamers, privaten, kelder, buffets, enz., alsmede een ruime gang, die toegang geeft tot het magazijn van rijwielen en tot de ruime rijschool, groot 20 bij 46 M. Deze rijschool, in het midden hoog 10 M. is afgedekt miet eene keurige ijzeren bekapping. Het is ontworpen en uitgevoerd door den architect K. Hoekzema en aangenomen door de aannemers F. H. de Vries en 11. Ibelings, alle drie alhier, buiten de installaties van de fabriek, voor de som van f 85476. Met het dagelijksch toezicht; en detailleeren waren belast de opzichters C Blok en G. Hoekzema Kz. De ijzeren bekapping van de rijschool is geleverd door de firma Gerche Sr., Heerengracht, Amsterdam. Het schilderswerk van het magazijn, dat vooral de aandacht trekt, is verricht door den schilder Bouwman, van hier. Alles is zeer ten genoegen van den directeur en van de naamlooze vennootschap uitgevoerd en opgeleverd. Deze fabriek is de grootgte rijwielenfabriek in Nederland. Het geheel wordt in beweging gebracht door een gaskrachtmachine van 27 paardekrachten. Ongeveer 100 menschen zijn aan den arbeid. Nu reeds worden er 60 machines per week vervaardigd. Zoo-wel door haar omvang als door de nette, degelijke inrichting, maakt deze fabriek een bijzonder ‘goeden indruk en men kan in waarheid zeggen, dat zij de stad Groningen tot sieraad strekt.”

– N.V. Administratiekantoor Verenigde Rijwielfabrieken R.E.O. Phoenix-Fongers-Germaan (PFG), Hereweg 85 – Telefoon (05900) 47441 (4 lijnen) Gr. – 1972

NvhN 15-05-1970: ‘Van een onzer verslaggevers GRONINGEN, vrijdag> Gaastra Rijwielen» en Motorenfabriek Batavus in Heerenveen en de Rijwielindustrie Phoenix-Fongers- Germaan in Groningen zijn een fusie aangegaan. De totale productie van PFG zal van Groningen worden overgeplaatst naar Heerenveen. • Dit betekent, dat in Groningen 160 werknemers geleidelijk zullen worden ontslagen. Een deel van hen kan in Heerenveen gaan werken.’

– Glaudé  en filiaalhouder H Weits / H. Weits  ; E. GlaudéGazelle Magazijn” ; Firma E. Glaudé , Hereweg 1 Gr. 1904-1985.
GRM
003-hereweg

100_5663
.
– GREMI, Groningse Rijwiel En Motor Industrie. /Beheersmaatschappij Gebroeders Been BV ; Groninger Rijwiel en Motor Industrie ; NV Groninger Rijwiel & Motor Industrie ; NV Gremi ; Gremi BV, Oude Boteringest, Poelest, Bornolmst, Osloweg,  Gr. 1903-1997.

Gremi-balhoofd

De basis voor Gremi werd gelegd in 1903 toen Pieter Wouda een pand kocht aan de Poelestraat 27 in Groningen om er een rijwiel en motorrijwielen bedrijf te beginnen. Op verzoek begon men ook automobielen te repareren en niet veel later werden auto’s ook in het verkoop assortiment opgenomen. Willem Pol uit Norg, oud medewerker van Gremi schreef het boek De geschiedenis van Gremi met daarin de bijzondere geschiedenis van dit bedrijf en daarmee ook in bredere zin de opkomst van de motorfiets en de auto in Nederland.

.

Gremi-Wouda-A49-2

In het midden Pieter Wouda, Ca 1910 op een Eysink. Kenteken A-436 is uitgegeven op 29-4-1908  en staat op naam van Hermannus Johannes Sips. Hier vooraan op zijn NSU. Geheel rechts Johannes Post.

.
– Heins en Eerenstein Folkingenst, Gr. (Voorrang) 
> Jong, D.S. de, in Rijwielen en benoodigdh., Haddingestr. 7 Gr. Tel. 649 ./ D. S. de Jong, Rijwielhandel Gr. 1895-1953.
– Jong Teunis Jannes de. Rijwielfabriek Vrijheid. Folkingestraat 15,  Damsterdiep ZZ 67 Gr. Daarna Poelestraat. Achter de muur. Gr. 1922-1949. (Vrijheid, Rubicon en Gronings Roem).

Jannes de Jong diende de aanvraag voor een aantal eigen merknaam in op 08-02-1921. Na de samenwerking met Firma S. A. Cloetingh & J. de Jong, tot 1921/22, laat hij zich in 1922 zelfstandig inschrijven onder de naam rijwielfabriek /”De Vrijheid” Jannes de Jong.  Na wat omzwervingen door de stad betrekt hij de langste tijd een fabriek aan de Poelestraat. In 1948 zijn er plannen om aan de Oliemuldersweg een geheel nieuwe rijwielfabriek te bouwen. Maar om onduidelijke redenen is de bouwaanvraag door de Jong zelf een jaar later weer ingetrokken. Ook de inschrijving van De Vrijheid bij de K.v.K. loopt tot 1949.
Een jaar later zal de fabriek zich vestigen in Apeldoorn onder de naam Rubicon: Vereenigde rijwielfabrieken Rubicon en Vrijheid . De Jong & Zn. N.V.
ML


>
Juncker & Co., Grossiers in rijwielen en onderdeel en, Zuiderkerkstr. 10.Tel 1513 . -? voor 1913-?
Konings. NvhN 1908: “ H. J. KONINGS, Fabrikant v. Rijwielen, Meeuwerdermeg 14.”
Koster L. Rijwielfabriek winkel en reparatie inrichting Gr. -?voor 1921-1936.
– Krüger André Krüger & Co Rijwielen en Gros Gr. 1905-??
– (Maja). rijwielindustrie NV Maja. Gr.
/ Magneet, Rijwielen Fabriek Velleman & Verdoner 
Gr. 1927-1931. Waarschijnlijk gaat het hier om een inschrijving voor een filiaal van de bekende Magneet Rijwielen en Motorenfabriek N.V. Amsterdam/Weesp.
Meer H.J.J. Rijwielmagazijn„GRUNO“,  Heerestraat Gr. Speciaal adres voor Binnen en Buitenbanden. Leeren Wielrijden f 4 per cursus. INRUILEN van RIJWIELEN. Verhuren, Stallen, enz. -Advertentie NvhN 1903. Filiaal Gruno Winschoten.

> Meer, Paul  v.d., Haddingestr 20  Gr. Tel. 1850 . /Firma Paul van der Meer ; ”Wereld         Rijwielenfabriek”Gelkingestraat 52 Gr. 1908-1962. (Wereld, Herald,)

Bij de watersnood ramp in 1953 komen een aantal Groninger rijwielhandelaren in actie voor hun getroffen collega’s  en roepen in de krant andere op om bruikbare rijwielen, carriers en bromfietsen en nieuwe banden, wielen, kettingen, pedalen, zadels, enz. voor algemeen gebruik in de noodgebieden en of voor de getroffen collega’s af te staan. Het materieel moet franco en vergezeld van twee specificatielijsten worden gezonden naar een van onderstaande adressen: N.V. R. s Stokvis, Eendrachtskade; fa. J. Bronda, Schoolstraat, en fa. Paul v. d. Meer Gelkingestraat, alle te Groningen.


.
– Mulder Joh. p. Rijwielen A-weg 3 Gr.
– Nauta / Firma G. Nauta en Zonen, Oosterweg 95-79 , 103. Tel  2421. Gr. 1924 – 1989.
Normaal. NvhN 1916: RijwieLmagazijn „Normaal”. H. DELSTRA, E. DELSTRA-VEENHOFF, Rijwielhandel, Kerklaan 42.

– Otte. 
 Firma J. T. Otte generaal agent voor RUDGE . Heeresingel R 536 Gr.
J. T. Otte Heerestraat E 24 en F 338 Gr.  -?voor 1893-? . Filiaalhouders van Otte.
op de Heerestraat E 24 en F 338 zijn Gronover,
G.B.A .en Kemler & Co. manufacturen .
-Rond 1900 is Otte toegetreden tot de vereniging van rijwiel fabrikanten,

daarvoor was Otte hoofdzakelijk rijwielimporteur.- Gouden Medaille, Hoogste
onderscheiding op de Wereldtentoonstelling te Parijs 1889.

.

Otte groningen 1886.
Otte Groningen.

Reitsema K. en Co. Frambouwer Turfsingel 36 Gr. Tel. 27308. Bron:‘Lijst van erkende Fabrikanten en grossiers van het Centraal Bureau voor de rijwielhandel’. Archief G.R.M.

download (7)

– Remmers > 1614 Remingtonschool en Copiëerinr., Vischmarkt Z.Z. 56a, 5 Remmers, J. H., Rijwielen, Peperstr. 12. -?voor 1913-?
– Rondeel /F. B. Rondeel Blekerstraat Gr. Rijwielen en onderdelen. -Maakte ook fietsen op maat-. 1959-1968.

– Rondeel E. (Evert?) G. Oudste Fabrikant van Rijwielen Rondeel. Met de verhuizing van zijn magazijn aan Uurwerkersgang naar de Kijk-in’t Jatstraat 66, hoek Noorderhaven in 1900, bleef zijn rijwielfabriek nog lange tijd aan de Lutkenieuwstraat zitten. In 1904 gaat het magazijn dan over naar de Visscherstraat. NvhN 1904:” E. G. RONDEEL,  is VERPLAATST naar de VISSCHERSTRAAT No. 45, bij de School. De Fabriek blijft gevestigd in de Lutkenieuwstraat no. 27.” Met 1 Mei 1916 wordt de fabriek dan ook verplaatst, en gaat naar de Bleekerstraat. Of hij dan nog een winkel of magazijn ernaast heeft is niet duidelijk. Hij blijft zich daarna wel Fabrikant en Reparateur van rijwielen noemen. Het tot nu toe enigste bekende rijwiel van Rondeel zit in de collectie van het Groninger Rijwiel Museum te Kropswolde. Dit exemplaar is te dateren zo rond de jaren 30 van de vorige eeuw. Waarschijnlijk is dit een van de laatste die Rondeel van zijn naam voorzag, hij zou dan rond de zeventig jaar zijn. Dat Rondeel op zijn balhoofdplaatjes aangeeft de oudste Fabrikant van rijwielen te zijn, zal te maken hebben met zijn verhuizing uit Deventer naar Groningen rond 1884 toen ook Fongers hier rijwielen begon te bouwen. In die zin neem ik aan dat Rondeel van mening was, dat hij na Burgers, zijn oude plaatsgenoot, nu de eerste rijwielfabrikant in Groningen is. (Oudste fabrikant van rijwielen Rondeel Groningen.)

rondeel (1)

Deze slideshow heeft JavaScript nodig.



– Ruiter >Ruiter, J., In rijwielen en onderdeelen, Heerestr. 110 Gr. Tel. 1887.
– Scheltens Rijwielfabriek Herta. B. Scheltens Hoornschedijk 76 Gr.(Herta)
– Smid /G. Smid,  Smederij, rijwielen en installateur, machinefabriek Firma G. Smid & Zonen Gr. 19o2-2000.
– Smit /Jan M. Smit ; Firma Jan M. Smit, Handel in rijwielbanden en aanverwante technische artikelen Gr. 1927-1969
– Stokvis , Handelsmaatschappij R.S. Stokvis & Zonen, Amsterdam, Rotterdam, Groningen. Tel > 1607 Kuipers, J., Chef filiaal R. S. Stokvis & Zn. Ltd., Emmasingel 14. >1183 Stokvis & Zonen, Ltd., R. S., kant. en inag., Pelsterstr. 7.>960 Stokvis & Zonen Ltd., B. S., IJzerloods en opslagplaats, Hoornschediep. ?voor 1913-?  (Nederlandsche Kroon)
.
RA01_30051001573879_U

– Stoppelman >Stoppelman, H., Folkingestr. 11 Rijwielen. Gr/H. Stoppelman, Handel in rijwielen & onderdelen Gr. NvhN 1904: H Stoppelman Folkingestraat 30, t/o Folkingedwarsstraat.  -? voor 1904-1943.
.

H.Stoppelman

Enter a caption

Rijwielzaak H Stoppelman

– Taaij E. Rijwielmagazijn De Adelaar Kraneweg Gr. 1900-?

De Adelaar Gr 1900

– Thiadens
 E.V.R . Eerste Veenkoloniale Rijwielfabriek Nieuw Buinen 1888 T. Thiadens ; “Thiadens” ; Firma Thiadens ; Thiadens CV, Winkel in rijwielen. Gr .
– Thiadens – Piet Thiadens rijwielen. Oosterstraat 4  Gr.  1888- 1976. (zoon van J.G. Thiadens Rijwielfabrikant te Stadskanaal, .1888- 1924. –Verhuist in 1924 naar Groningen)
Thiadens – H Thiadens Rijwielen. Heerestraat Gr. 1888- 1976. (zoon van J.G. ThiadensRijwielfabrikant te Stadskanaal, .1888- 1924. -Verhuist in 1924 naar Groningen)

.
 Toren en Siebesma Rijwielimporteurs Oosterstraat 25 GrToren & Co., F., In emaille pannen, trimetaal en reinnikkel, Oosterstr. 25 Gr. Tel 952 F. Toren & Co, Winkelier in huishoudelijke artikelen  Gr. ? voor 1901-1928.

/ Velleman Alex. Folkingestr. Rijwielen Gr. -?voor 1906-1926. NvhN 1906:“Een zeer fijn beslist le kl. Dames- Rijwiel, met patent dubbel klokkenlager, zeer fijn gemoffeld en met gouden bies afgezet Het rijwiel, geheel compl., plus nog 7 maanden schriftelijke gar., gekost hebbende 152 gulden, thans voor 53 gulden. Adres ALEX. VELLEMAN”, Folkingestraat 17.
Velleman B. Zuiderdiep. Gr. NvhN 1899:“Wielrijders, leest dit! Heden opgekocht een groote partij Fietsbenoodigdheden, welke ik vanaf heden voor spotprijzen zal uitverkoopen, o.a. Acetyleen-Lantaarn met een bus Carbid, samen f 4.50. De nieuwste constructie Randbellen, welke voor op het wiel worden bevestigd, voor f1, Voetpompen f1, enz. enz., bij B. VELLEMAN. Zuiderdiep, tegenover de Stationstr.” 
– Velleman Max. Rijwielhandel en fabrikant te Groningen. ?-1907.
_ Velleman (Max) en Zoon (Jakob).Rijwielfabriek te Amsterdam. 1907 1985.
(Velenzo en Velectro)

MaxVelleman velenzo velecto

Velenzo 
Na 1907 komt Firma Max Velleman en Zn, met wat omzwervingen, Haarlemmerstraat, Geldersekade in 1932 op de Prins Hendrikkade 127 te Amsterdam terecht. Velenzo’ stond voor Velleman en Zoon. De rijwielfabriek aan de Hendrikkade 127 is in 1935 gedeeltelijk door brand verwoest. De Tribune: “Te ruim half één stortte het dak van perceel 127, waaronder de wielmakerij van de rijwielfabriek der firma Velleman was gelegen in. Ongeveer 1 uur laaiden aan de achterkant, niet zichtbaar van de Prins Hendrikkade, de vlammen nog hoog op, doch aan de voorkant leek het, alsof men het vuur meester was. Op de eerste verdieping zijn de montagekamers en opslagplaatsen gevestigd, terwijl op de tweede verdieping de framezolder gevestigd is. Het was voor de brandweer zelf een verrassing, toen tegen 1 uur aan de voorkant van de tweede verdieping het vuur weer plotseling fel oplaaide. Na herstel van de schade beef Velleman hier tot midden jaren zeventig onder de naam N.V. Velenzo. Rijwielfabr, Pr. Hendrikkade 127. Daarna tot 1985 Rijwielfabriek Velenzo B.V. Uithoorn (Amstelhoek).
Na de verhuizing in 1907 naar Amsterdam blijft er een winkel in de Folkingestraat tot ca. begin jaren dertig een inschrijving staan op naam van “Alex Velleman Rijwielhandel”,
(Of dit Familie is is niet duidelijk).

Velectro 
Opmerkelijk feit is dat Velenzo ook dan nog zijn tijd vooruit is. Onder de naam Velectro brengt het bedrijf in 1975 een elektrisch voortbewogen fiets op de markt. Twee kleine motoren, aan weerszijden van één van de wielen, zorgen voor de aandrijving. De motortjes worden gevoed door een accu en ze worden in bedrijf gesteld met een knopje dat onder handbereik op het stuur is gemonteerd. De Velectro haalt op eigen kracht een snelheid van 15 km per uur. Als de motor is uitgeschakeld kan met de Velectro gewoon worden gefietst zonder merkbaar verschil. Wanneer gefietst wordt, terwijl de motor is ingeschakeld kan de snelheid wat worden opgevoerd. Maar met de Velenzo Velectro zal het bedrijf het helaas niet redden. ML

Filkingenstrt,Gr.1925.Rijwielzaken Velleman en Stoppelman

Folkingenstraat 1925. Links de rijwielhandel van Alex Velleman, onder zijn uithangbord hangen fietsbanden, iets verderop bij het Rijwielhuis van H. Stoppelman hetzelfde beeld.

– Vooruitgang rijwielfabriek B. A. Bruinhof. Kleine Pelsterstraat 6 Gr. 1901-?

NvhN1901(14)

– Vrijheid –
Rijwielfabriek de Vrijheid” , Fabricage van rijwielen, vorken, karren, invalidenwagens, autopeds en framebouw Gr.
– (Wiekoda) rijwielfabriek Gr.

– Wijnberg >Wijnberg, Louis, Chemisch techn. fabr. Zuiderbinnensingel 41 Gr. Tel. 609.
1881-heden. Het gezin verhuisde in 1916 naar Amsterdam en in 1921 werd daar de fabriek aan de Meeuwenlaan voor plak en kleefmiddelen geregistreerd.(Simson reparatiedoos)

Eerst was er SIMSON en toen banden om te plakken. Het familiebedrijf Simson werd opgericht in 1881 te Groningen door Jehuda Levi Wijnberg. Hij was de zoon van Eliazer Josef Wijnberg, die koopman was in manufacturen. Het bedrijf stond geregistreerd als fabrikant van poetsfabrikaten en anilineverf in de Folkingestraat 34 voorheen F239. (Aniline gebruikt men doorgaans voor het kleuren van leer)  Wijnberg zou hier ook de solutie uitgevonden hebben, een rubberlijm op basis van toluol.  Hij verkocht zijn lijm onder de merknaam Simson, wat verwijst naar de sterke man Simson uit het Oude Testament. De afzetmarkt voor zijn lijm was eerst nog beperkt maar door een paar opeenvolgende nieuwe vindingen was de lijm van Wijnberg ineens onmisbaar geworden voor rijwielbezitters. In 1839 vond de Amerikaan Charles Goodyear een proces uit waarmee hij rubber kon vulcaniseren en daarmee sterker kon maken. Hierdoor bleef de toepassing van rubber niet alleen beperkt tot het uitgommen van potlood, een vinding die de chemicus Joseph Priestley In 1770 al deed. Het woord ‘rubber’ is dan ook afkomstig van het Engelse ‘to rub’ dat ‘wrijven’ betekend. Door de sterkere rubber van Goodyear konden er massieve banden van gemaakt worden waarmee het gehobbel van koetsen al aanzienlijk beperkte kon worden. Goodyear vroeg zijn vulca’nisatie-octrooi in 1844 aan. Helaas was hij daarmee niet de vinder, want Haucock deed een jaar eerder al een aanvraag. De Nederlander Jan van Geuns was vergeten te patenteren, die behaalde reeds in 1828 een gouden medaille van de Maatschappij tot Nut van het Algemeen voor zijn chirurgische instrumenten. In 1837 vervaardigde van Geuns met behulp van zijn caoutchouc brandspuitslangen, die buigzaam bleven „zelfs bij felle koude.” Wie de vinder ook moge zijn het probleem dat de rubber in koude streken hard en brokkelig werd, en in warme streken zacht en kleverig was nu opgelost. In 1888 komt John Boyd Dunlop met een ander nieuwtje, de luchtband voor rijwielen. Dunlop ontwikkelde deze luchtband voor zijn zoon die op zijn beurt weer klaagde over hoofdpijn door het gehobbel van de massieve fietsbanden uit die dagen. Toen Dunlop er patent op aanvroeg bleek ook die vinding veertig jaar eerder al gedaan te zijn door Robert Thomson waardoor hij het patent weer moest intrekken. Dunlop behield daarbij wel het patent op het luchtventiel. De Fransman Edouard Michelin kwam dan in 1892 met de verwisselbare binnenband. Hierdoor werd de tijd die een reparatie van een lekkenband kostte, teruggebracht van een half uur naar vijf minuten. Je kunt haast stellen dat deze vinding het fietsreparatie doosje uitgevonden heeft. Geluk was dat de lijm waarmee je de banden het beste kon plakken in Groningen al ruim elf jaren eerder uitgevonden was en gewoon te koop. Door de toenemende vraag naar Simson lijm kocht Wijnberg In 1894, twee jaar na de vinding van Michelin, een oude sigarenfabriek aan de Zuiderbinnensingel en legde zich geheel toe op de vervaardiging van solutie en de nu zo bekende rijwiel reparatie doosjes. Na twee jaar bleek dit gebouw al te klein en bauwde Wijnberg een geheel nieuwe fabriek aan diezelfde Zuiderbinnensingel. In het telefoonboek uit 1915 is de fabriek te bereiken onder nummer 609 en staat omschreven als ‘Wijnberg, Louis, Chemisch techn. fabr. Zuiderbinnensingel 41. ML.

.

Simson Groningen

Wijnberg, Louis, Chemisch techn. fabr. Zuiderbinnensingel 41 Gr.

100_2894 (2)

– Wouda >Wouda, Gebrs., Rijwiel en Motorfabr., Poelestr. 27  Gr. Tel. 39.(en) Wouda Gebrs, Poelestraat 16 Gr .-? voor 1904-?
Wit de. Rijwielfabriek “Noordster” rijwielen Nieuwe Ebbingestraat 32/40 Gr.
Na 1910 ook op de Marktstraat 4 Winschoten. ?-19015

HAREN
– Kuiler
. Smederij en Rijwielfabriek Kuiler Johan Kor, Haren.  1943-?? (Kuiler)
– Nolta /Rijwielmagazijn “Antilope” ; W. D. Nolta ; W. D. Nolta BV, Haren. 19o8-1999.

HOLWIERDE
– Scheper F.H. & Co, Groothandel in rijwielen Holwierde. (Adonis) /1937-1952.

HOOGEZAND

– Hevea > Wilhelmi & Co., Fabr. v. Staaldraden voor rijwiel-, auto- en massieve banden,, Kielsterdiep E 47a Hoogezand. Tel 51. Opgericht in 1909-Heden (Hevea).

b88405133z-1_20161211115613_000g2ie1g0f-1-0

.
1974333_1_m
.

2e Hevea fabriek 1915 aan het Kieldiep Hoogezand

2e Hevea fabriek 1910 aan het Kieldiep Hoogezand, nu Heveapad.

.

HEVEA de oudste en grootste fabrieken van rijwielbanden. Op het zogenaamde eiland te Sappemeer was naast de houtzaagmolen van Maathuis in de later werf van Wolthuis (die nu doorgaat als historische  scheepswerf) de eerste rijwielbanden fabriek van de firma Wilhelmi & Co gevestigd, het latere Hevea. Wilhelmi kocht het fabriekje van de firma Ter Borgh & zonen die er een niet rendabele zeepziederij had. Na een jaar was de vraag naar rijwielbanden al zo toegenomen dat de bandenfabriek zich in 1910 verplaatste naar Hoogezand. De Nieuwe fabriek aan het kieldiep zal dan ook de naam Hevea krijgen en
moet dan nog voorzien worden van de nodige aanpassingen. NvhN 1910: “SAPPEMEER, 7 Oct. Door den architect E. Schreuder te Sappemeer is namens dc firma Wilhelmi & Co te Groningen aanbesteed: het bouwen van een ketel huis met droogkamers tot de automobielhandel fabriek “HEVEA” te Hoogezand. Ingeschreven was door: W. Smit te Hoogezand voor f 2976, B. Yenem, te Kielwindeweer f 301 a, J. Dieters Jr. te Martenshoek f 3740 en J. Hensema te Oude Pekela f 3845. 3 dagen beraad voorbehouden.”

Uit het telefoonboek van 1913 kunnen we ook opmaken dat de bandenfabriek zich middels een verkoop magazijn ook zelf in de rijwielbandenhandel begaf. Deze winkel in rijwielbanden en aanverwanten zat in de Haddingenstaat No 17. (Tel. 809) te Groningen. Hij staat op dat adres dan omschreven als; Wilhelmi & Co., Fabrik. van. en grossiers in banden van rijwielen. NvhN 1910: “Firma WILHELMI & Co., Haddingestr. 17, vragen voor spoedige indiensttreding een flinke Kantoorbediende, leeftijd ca. 18 jaar (bij voorkeur iemand uit de Rijwielbanden of Rijwiel branche), en een jongste Bediende, 14 a 15 jaar. Uitsluitend schriftelijke sollicitatiën met uitvoerige inlichtingen.”

Door de grote vraag naar banden was ook deze, voor die dagen al behoorlijke fabriek aan het Kieldiep, te klein geworden. De oprichters Dirk Frans Wilhelmi (1877–1936) en T.H. Meijer vonden in Doorwerth de geschikte locatie voor hun nieuwe fabriek, waar dan al begin 1916 de eerste rijwielbanden de loopband konden verlaten. NvhN 10-09-1915: “Naar wij vernemen, is de modelboerderij het Huis ter Aa te Doorwerth aangekocht door do firma Wilhelmi én Co., fabriek „Hevea” staaldraden, rijwiel-, auto en massieve banden, te Hoogezand.
Het geheele bedrijf wordt naar Doorwerth overgebracht. Binnen drie maanden hoopt men met de afdeeling rijwielbanden aldaar gereed te zijn”. 
De fabriek in Hoogezand bleef in eerste instantie gewoon bestaan  tot dat het, nu beroemde, Heveadorp klaar was. Wilhelmi was een maatschappelijk ondernemer avant la lettre. Hij besteedde veel tijd en geld aan een goede huisvesting van zijn arbeiders en bouwde om die reden 83 woningen voor de arbeiders en 14 woningen voor het hogere personeel.
Tijdens de bouw van het dorp, nog voor de overplaatsing van het deel, dat eerst in Hoogezand bleef, is de Hevea bijna ten onder gegaan door een in en export verbod als gevolg van de eerste wereld oorlog, waardoor tekorten ontstonden. NvhN 22-05-1916:“De Heveafabriek te Hoogezand is stopgezet, ten gevolge van gebrek aan gummi, waardoor 270 arbeiders werkloos zijn geworden”.

Hevea banden hoogezand

In 1918, als de oorlog dan ten einde is, hebben ze de fabrieksinstallatie uit Hoogezand overgebracht naar de nieuwe locatie en was de fabriek definitief, met nagenoeg al haar werknemers en hun gezinnen en stafpersoneel uit Hoogezand vertrokken. In Heveadorp in die dagen kon men dus een aardig mondje Gronings opsteken. Onder hen was ook de latere directeur van de Fabriek J Warners. In 1945 wende hij zich tot het gemeentebestuur van Hoogezand om noodhulp. Van de toen 200 huizen van het dorp was ruim de helft verwoest door luchtbombardementen. Gedurende de slag om Arnhem maakte Heveadorp samen met Oosterbeek en een deel van Arnhem deel uit van het gebied dat door de Britse 1e Luchtlandingsdivisie was bezet. Onder andere John Frost en zijn bataljon trokken door Heveadorp op weg naar de Arnhemse brug. Bij de heftige gevechten raakte het dorp zwaar beschadigd. De burgemeester J. Tuin van Hoogezand besloot, na zelf het gehavende dorp bezocht te hebben tot een inzamelingsactie onder de bevolking van Hoogezand. De opbrengst betrof maar liefst vijfenzestigduizend  gulden, voor die dagen een enorm bedrag,  maar daarnaast ook een grote lading aan speelgoed dekens en kleding. In betere tijden schenkt het Heveadorp Hoogezand een glas-in-loodraam waarop deze gebeurtenis is afgebeeld. Dit raam zou later een plaats krijgen in het nieuwe gemeentehuis van Hoogezand.

Hevea neemt ook na Hoogezand een vlucht zo werden naast banden ook andere rubberproducten gefabriceerd en is de fabriek in omvang gestegen van 258 personen in 1916 tot boven de 1500 in 1928. Na de oorlog en herbouw kwamen er 1800 mensen aan het werk. Toen de Hevea in 1962 een fusie aanging met Vredestein, ging het al langzaam bergafwaarts. In 1974 is besloten om de dan nog aanwezige productie over te brengen naar andere vestigingen van Vredestein, wat dan ook het definitieve einde van de fabriek in Arnhem betekende, met eind jaren zeventig de afbraak. Het dorp zelf is gebleven en is per 1 januari 2010 officieel als zesde dorp aan de gemeente Renkum toegevoegd. Nadat Hevea ruim 40 jaar lang onderdeel was van Vredestein werden zij in 2004 weer een zelfstandige onderneming te Raalte. Sindsdien kochten zij internationaal vele bedrijven aan, waaronder Dunlop Boots. Na uitbreiding van de fabriek in Raalt  In 2015 producerende de Hevea al weer ruim vijf miljoen laarzen per jaar. In Hoogezand herinnert nu alleen nog het Heveapad aan de eerste Nederlandse rijwielbandenfabriek. ML.
.

Hevea ca. 1930

Hevea banden klaar voor transport.

– Kroon /Kroon, Hoogezand 1922-1938

10931460_905371382847602_7617549205272377210_o

Kruijer /Firma Kruijer & de Noord, Hoogezand 1922-1923
– Timmer L. Timmer & Zoon ; B.H. Timmer ; firma L. Timmer & Zoon; firma Timmer ; L. Timmer, Rijwielbedrijf ; Timmer tweewielers Kerkstraat Hoogezand. 1936-heden.

Wijsbeek, Gebr. Handel in rijwielen, motoren, automobielen in de ruimste zin. Hoogezand. 1908-1927

I

J

KIELWINDEWEER
– Kremer W. Hzn., Rijwiel– en motorrijwielbedrijf  Kielwindeweer. 1939-1974

KROPSWOLDE
– Kruijer / 1923-1938

LOPPERSUM
– Boer
/Gebr. Th. en M. Boer ; Piet Boer,  Rijwielen en Automobielen Hoofdst. Loppersum. 1913-1985.
Molen , Rink van der, Loppersum. 1920-1965. (Rimo) 
– Molen L van der Molen en Start Smederij, reparatiebedrijf, rijwielhandel Loppersum. 1943-1977.
.

LEEK
– Poeder, Rijwielen Leek . 1917-01-25
– Wiegers N.J. Rijwielfabr. Leek. 1911-?? (De Transvaal) 

MIDWOLDA
 Timmer Fa. A. En Zn., Midwolda. /1925- 1994-05-31.
.
timmer-Midwokda

MUNTENDAM
– Stikker
Rijwielen en Motoren W.R. Stikker, 1924-1959
.

MUSSELKANAAL
– Huizing E.O./ Rijwielfabriek
“E.O.H.” O.Huizing Hzn, Musselkanaal. -? voor 1921-1925

100_5654
Rubingh Gebr. Begonnen in 1916 als Rubingh en Niemeijer Outomobielen motoren en rijwielen Sluisstraat Musselkanaal. 1916-1932
“Bij de Arrondissements Rechtbank te Winschoten, is tusschen GERHARDES RUBINGH en HERMAN HEINRICH JOHAN NIEMEIJER, beiden wonende te Musselkanaal (gem Onstwedde) aangegaan een vennootschap van koophandel ten doel hebbende het handelen in Automobielen, Motoren. Rijwielen en Onderdeelen daarvan in den meest uitgebreiden zin des woords. De Vennootschap is gevestigd te Musselkanaal en aangegaan voor den tijd van 3 jaren, te rekenen vanat 1 September 1916 en indien niet 6 maanden voor de expiratie van den loopenden termijn per aangeteekende brief opzegging is gedaan, wordt zij geacht voor eenzelfden tijd te zijn verlengd toet gelijken termijn en -wijze van opzegging. De zaken worden gedreven onder de Firma: Automobiel-, Motor- en Rijwielhandel „RUBINGH & MEIJER”. en beide vennooten zijn bevoegd om voor de vennootschap te teekenen voor alle zaken die het onmiddellijk doel daarvan uitmaken, terwijl de medewerking van beide firmanten wordt vereischt waar het geldt een onderwerp de som of waarde van een duizend gulden te boven gaande; het koopen, verkoopen, huren en bezwaren van onroerende goederen; het aangaan van borgtochten en het doen van geldleeningen.”
Daarna is de zaak overgedragen aan K.E. Dijkhuis. 1932-19??

– Specker H. Rijwielfabriek Musselkanaal. H. Specker zou samen met J. Steeman de opdracht voor de bouw van een auto krijgen. Het kenteken van deze auto A-679 is op 11 januari 1911 afgegeven aan Jhr. Willem Alberda van Ekenstein, dierenarts te  Ter Apel. Na zijn overlijden in 1918 sluit de rijwielfabriek haar deuren. Bron: CONAM.

rijwielfabriek-h-specker-musselkanaal
– Steeman  j. > Steeman, Joh.F.H., Koperslager, gasfitter en rijwielhandelaar Musselkanaal. Tel. 15J. Steeman, Koperslager, rijwielen, ijzerwaren, auto’s, motoren Musselkanaal.   – ?-1944
– Vries Wietze de. Rijwielfabriek en handel Marktstraat 78 Musselkanaal.

De Vries Musselkanaal.

.

MUNTENDAM
– Boiten, Fongers filiaal Muntendam.
.
Filiaal Boiten te Muntendam van de Groninger Rijwielenfabriek A. Fongers ..

– Stikker. W.R. Rijwiel en motorhandel Muntendam. 1924-1959

NIEUWE  PEKELA
– Juliana /Nikkelfabriek “Juliana” Emailleren en lakken van rijwielen Nieuwe Pekela.   /Lak en Nikkelfabriek “Juliana” tevens fab. van Fietssturen. FaG Kuiper & Zonen. 1903-1950.
*VEENDAM, 30 Sept 1938:‘Bond van Boerinnen e.a. Plattelandsvrouwen De leden van de afd. Veendam e.o. van bovengenoemden Bond maakten Donderdagmiddag een uitstapje per fiets. De tocht ging allereerst naar Nieuwe-Pekela, waar de Lak- en Nikkelfabriek „Juliana” werd bezichtigd. Rondgeleid door den heer Kuiper, kreeg men een goed inzicht in het verloop der diverse processen, welke moeten worden verricht om b.v. een mooi glimmend nikkelen stuur te verkrijgen. Alles had de volle belangstelling der talrijke dames en hoogst voldaan verliet men na een dankwoord van de presidente, dit zoo interessante bedrijf.’

nikkelfabriek)

– Vegter /H. Vegter Szn.,Rijwiel– en motorrijwielbedrijf Nieuwe Pekela.  1922-1961.
– Heyes F.L Rijwielhandel Nieuwe Pekela. ?-?

ONSTWEDE
– Addens (Henda)  Hendrik Addens. de Holte 35 Onstwedde. 1930 1965
– Heikens H.Rijwielhandel Onstwedde.
Rubingh / NV Automobiel-, motor- en rijwielhandel v/h G. Rubingh Jzn., -?voor 1921-1932.
– Scheper (SchepoGeert Scheper Hardingstraat 1 Onstwedde. 1930-1956

.
OUDE PEKELA
– Braams /
Braams B. Rijwielhandel en Rijwielhersteller Oude Pekela. 1927-1933.
Kuilman m. Rijwielbedrijf  / 1922-1925.
/ Dijkhuizen j. Smederij, rijwiel en motorhandel Oude Pekela. -? voor 1921 – 1931.

P

Q

R

ROODESCHOOL

Gorter S.K. Roodeschool Hooilandseweg hoek Tilweg. Burgers E.N.R. rijwielen agent en Bondsrijwielhersteller. Fotograaf: Jac. Bollegraf, Winschoten.

1300l-hooilandseweg

SAPPEMEER
– Aeilkema  /Aeilkema R. Verkoop en repareren van rijwielen Sappemeer. -? voor 1921 – 1938. Agent in rijwielen van Brennabor-Werke, Gebr. Reichstein, Brandenburg an der Havel.

25674535433_a96d34b6b5_n

– (E.R.S.) rijwielen E Kooi, E Kooi,jr. Noorderstraat Sappemeer / 1924-19??
Felix F. /1924-1949
Noordster. Wielrijdersvereniging De Noordster Sappemeer. 1898-??
Bron: Het  Sportalbum. De Nederlandse sportbonden schonken dit album in 1898 aan Koningin Wilhelmina. Op elke pagina presenteert een 19e-eeuwse beeldend kunstenaar een sportbond. Ruim 450 sportclubs, waarvan vele nu nog bestaan, zijn erin opgenomen.
Mede oprichter van de Noordster was de heer R. Post van Leggelo uit Foxham, eigenaar van de houdzaag molen te Foxhol. Na zijn overlijden in 1945 bestede de Kampioen hier enige aandacht aan omdat met de heer Post, die al sinds 1899 lid was van de ANWB, dan een van de oudste bondsvrienden heen gegaan was.
.
000_1175

Noordster Sappemeer 1898 (15)

Noordster Sappemeer. De Telegraaf 1898.

SLOCHTEREN
– Zijl 
H. van der. Rijwielen Slochteren. /1910-1939.

STADTSKANAAL
– Koster H.J.
Rijwielen en motorrijwielenfabriek Stadskanaal. 1898-19??
H.J. Koster was eind 18e, begin 19e eeuw een grof-, hoef- en scheepssmid en handelaar in ijzerwaren. Zijn bedrijf stond tegenover de scheepswerf van Mulder, aan de Unikenkade 10 in Stadskanaal (toendertijd gemeente Wildervank). Hij werd Later opgevolgd door zijn zoon R. Koster.



– Pranger
 /Rijwielen en Motoren A. Pranger, Stadskanaal. 1926-1948
– Rademaker
B.M. Rijwielenfabriek Stadskanaal. -?voor 1901-1919

Rijwielenfabriek B.M. Rademaker Stadskanaal

B. M. Rademakers Stadskanaal

rademaker

B.M.Rademaker had in 1900 al een rijwielenfabriek. Toen de zaken goed liepen bouwde hij na 1915 vlak aan de straatweg zijn showroom voor rijwielen met daarachter en boven zijn woon- en slaapvertrekken. De foto toont een beeld van het pand waar de eigenaar in de zijdeur staat, trots op zijn nieuwe bedrijf. Daarachter de vrijstaande rijwielenfabriek. In 1919 overleed Rademaker. Vanaf 1922 vestigde E. Broekema zich in de panden, nu met een motorfietsenhandel. Bron: Jaap Meijering Kanaalstreek.

– Thiadens J.G. Rijwielfabrikant te Stadskanaal met zijn Fabriek te Nieuw Buinen., .1888- 1924. –Verhuist in 1924 naar Groningen- Thiadens T.”Thiadens” ; Firma Thiadens ; Thiadens CV, Winkel in rijwielen. Groningen 1924-1976.. Zie onder Groningen voor de afbeldingen.
– Voorwaarts /Rijwielenfabriek “Voorwaarts, Fabriceren van en handel
in rijwielen, Stadskanaal. -? voor 1921-1928.

STEDUM 
Lantinga Jan. IJzersmederij en rijwielhandel Stedum.  -? voor -1935.
NvhN 1935: J. Lantinga Stedum, A 95,. handel in automobielen en onderdeelen, autogarage en winkel in rijwielen en onderdeelen.  Zie ook eerste wielrijders in Groningen, waar hij er een van was. Prijzen won hij o. a. te Baflo, Usquert, den Hoorn, ten Boer, Bedum, Zeerijp en Godlinze.

Smederij Jan Lantinga Stedum

Smederij Lantinga Stedum rond 1930. De auto stond op naam van Jan Lantinga, van 1906 tot ? overgegaan naar Jan Berend Lanting tot 1929.


– Ruiter
  j.smederij en rijwielhersteller Stedum.

TER APEL
 Bergman F.A..Rijwielen en motoren Hoofdstraat 90 Ter Apel(De Zwaluw)

 

 

Zwaluw Ter Apel 2 (2)

– Westen. B.J  (Ter Apeller Kroon) Ter Apel.“NvhN 3-9 -1960 Faillissementen B. J. Westen, garagehouder, voorheen te Ter Apel, gemeente Vlagtwedde, thans te Zandberg, gemeente Vlagtwedde, met aanstelling van mr. H. E. Timmerman te Ter Apel als curator.”

15450958_1842672815978720_1716604884_n

t’ZAND
– Luctor.  Luctor Et Emergo, A. A. de Troye, 1905-?? (Luctor)

UITHUIZEN
 NV Dinkla’s Automobielen & Rijwielen Onderneming Uithuizen. /  -? voor 1921- 1932.(DARO).

VEENDAM
/Bruggema j. Winkelier in Rijwielen en huishoudelijke artikelen Veendam.  -? voor 1921-1941
>Fongers Rijwielen Mag., Kerklaan F 4 Veendam. Tel 90. -? voor 1915 -?

>Graaff, R.L. Reinder Lambertus de, in Rijwielen en luxe art., Boven Oosterdiep A 5 Veendam. (voorheen Hotel De Unie)  Tel. 139.  -?voor 191o-?
(Veenlust, Noordster  NvhN 1910: “Grootste keuze. Laagste prijzen BERNARD VROOM. Import—Export RIJWIELEN. Steeds reusachtige voorraad B.S. A., ROYAL ENFIELD, NEWHUDSON, KAIZER en eigen fabrikaat Rijwielen. Grootst mogelijke voorraad ONDERDEELEN van alle soortenRijwielen. Voor Handelaren Prijscourant op aanvraag verkrijgbaar. Overal AGENTE gevraagd. R. L DE GRAAFF, Rijwielfabrikant, Veendam.”

 


 .

.

Veenlust kennen de meeste Groningers beter als het markante gebouw te Veendam die oorspronkelijk was gebouwd voor de Wereldtentoonstelling van 1883 als Duits Restaurant, na de tentoonstelling aangekocht en naar Veendam verscheept om als Sociëteit dienst te gaan doen. Veenlust was voor ‘hoge’heren, terwijl de gewone man de Sociëteit niet mocht betreden pas in 1929 kwam daar na uitbreiding en verbouwing verandering in. Onder de toen nieuwe gemeentelijke controle kwam er oa een bioscoop bij. In 1931 was dan ook de grote parktuin van deze Sociëteit voor al de Veendammers vrij toegankelijk. Door het in 1963 aangebouwde hotel verdween het oude Wereldtentoonstellingsgebouw geheel uit het straatbeeld. Ingepakt in de moderniseringsgolf. In het jaar 2000 krijgt het Veenlust terrein na sloop, dus ook van dit Duits restaurant, na 118 jaar een woonbestemming. Bij de sloop in 1999 kwam dit oude  paviljoen weer even in de schijnwerpers, evenals restanten van het met goud gesjabloneerd behang . Het behouden van dit oude goed geconserveerde symbool van cultuur in de Veenkolonie bleek niet haalbaar. Om iets van de plaatselijke geschiedenis te behouden kwam er een modern nieuw wooncomplex die door haar vorm en zwarte baksteen volgens veel inwoners veel weg heeft van een turfstapel. Toen de Sociëteit Veenlust nog een gesloten en deftige bedoening was voerde de Graaff deze naam al op zijn rijwielen. Zo blijkt uit een advertentie uit 1927. Dat de familie de Graaff altijd al iets  met Veenlust had blijkt ook wel uit de levensloop van Rein de Graaff. Doorreizende musici die na een optreden bij zijn ouders sliepen en zich over de daar aanwezige piano ontfermde maakte van hem geen fietsverkoper maar een Jazz pianist. Rein zal later dus wel regelmatig optreden in dit Veendammer theater Veenlust.

Noordster. Hoewel de Graaff zelf ook over moffelovens beschikte is niet duidelijk hoelang de rijwielproductie na de begin jaren nog eigen fabricaat was. Waarschijnlijk stopte die in 1930 na een grote brand in de werkplaats bij de moffelovens.
Het Vaderland 10-01-1930: “Hedennacht half drie ontdekte de politie in een turf en voorraadschuur achter het groote magazijn in rijwielen, motoren en radio-artikelen van den heer R. L. dc Graaff te Veendam een ernstigen brand. Met het oog op de belendende perceelen verscheen dc brandweer met twee groote autospuiten, waarvan een met drie stralen het vuur gelukkig spoedig meester was. De schuur is geheel verbrand. Alles is verzekert. De brand moet ontstaan zijn bij den moffeloven.”

In de navolgende jaren worden frams met namen van de Mustang Rijwielfabriek te Assen betrokken en worden bij de Graaff dan verder geassembleerd. Wat niet weg neemt dat Noordster naast Veeno en Gruno, nog altijd een van de bekendste Groninger klinkende merken is. Nadat de in circa 1890 opgerichte Wielrijdersvereniging Noordster te Sappemeer zo rond 1910 weer uiteen valt, zal de Graaff deze naam tot begin jaren zeventig van de vorige eeuw op zijn rijwielen blijven voeren en tot een begrip weten te maken.
In 1954 is de Graaff voor de tweede keer getroffen door brand. Nu was een te hoog gestookte kachel in het magazijn de oorzaak. Alleen de winkel met het woonhuis zullen de brand overleven. NvhN 17-02-1954: “Veendam. Aan het krachtig en doortastend optreden van de brandweer te Veendam is het te danken dat deze plaats voor een catastrofe is gespaard gebleven. Overigens is de grote uitslaande brand, die hedenmorgen te omstreeks vier uur bij de firma R. O. de Graaff, groothandel in rijwielen, rijwielonderdelen, elektrische apparaten, radiotoestellen en dergelijke, annex garagebedrijf aan het Boven Oosterdiep, werd ontdekt, nog ernstig genoeg. Het gehele magazijn en het kantoor brandden uit. De schade loopt in de tienduizenden.” In het G.R.M te Kropswolde zijn zowel een Veenlust als een Noordster uit de begin jaren van de Graaff uit Veendam in de collectie opgenomen. ML.

Deze slideshow heeft JavaScript nodig.

– Grooth, D. de, Rijwielen, Reparatie- en Verhuurinr., Kerkstr. F21 Veendam.  Tel. 138.
-?
voor 1915-?
– Huls  Hendrik rijwielfabriek Boven Oosterdiep 69 Veendam / 1927-1944
– Nannenga J.J. Agent voor St, georges engineering co. Birminghan. Veendam. -?voor 1894-?

-In 1886 werd in Veendam ‘De Pijl’ opgericht; in 1892 gevolgd door
Wieler Vereeniging ‘VIOS’ (Vooruitgang Is Ons Streven).-

Naamloos-7

Wielrijders Club De Pijl  Veendam 19 augustus 1888 op hun negende tocht naar het hunebed bij Gieten.

De Pijl Veendam2

Wielrijders Club de Pijl op 18 Juli 1886 bij Hotel Braam te Gieten.

WILDERVANK

Balhoofdplaatje Wildervankster Rijwielfabriek Wed. K. Baas Voorheen firma Gebr. Baas NEDERLAND
– Baas . Firma gebr. Baas, K. Baas en ? Baas  Wildervankster Rijwielen Fabriek. voor 1900-1912 (W.R.F.) Baas noemt zich de; “oudste en grootste inrichting op het gebied.” En zo hebben we naast Soeders, Rondeel en Fongers uit de stad Groningen en de E.V.R. eerste Veenkoloniale Rijwielfabriek te Stadskanaal, al weer een derde mededinger, de eerste rijwiel fabriekend in het Noorden te zijn. Zover we konden achterhalen was  H. Welp 1869 te Winschoten de eerste die meerdere velocipede bouwde. En zover ook de enigste van de hier genoemde rijwiel-bouwers die dit niet zelf adverteerde. Die info komt namelijk uit een verslag over een Velocipede wedstrijd in 1969 te Winschoten. Baas is wel een van de vroegste motorfiets bedrijven die een eigen motormerk in 1903 op de markt zette. Ook als rijwielfabriek was baas in zijn dagen een van de grootste in het noorden. Rond 1912 komt Baas te overlijden en zal diens weduwe het bedrijf nog een aantal jaren voortzetten.

– G.O.W. Rijwielen G. Okken Rijwielfabrikant Lzn., 36 ste laan tel.452 Wildervank. ?-?
– Gruno ?? Wildervank.
 -?voor 1900-?
– Pranger
Albert  Geb. 28 augustus 1872 Rijwielfabrikant Wildervank. ?-?
– Wemmi 
O.Rijwielmagazijn Oosterdiep Hoek 11e Laan Wildervank. ?-?
.
WINSUM
– Firma “Bakker en Dijkema “Handel in rijwielen, automobielen, motorrijwielen, herstelplaats van auto’s, motorrijwielen, rijwielen. Winsum./ 1910-1948.
– Pol Techniek ; K. E. Pol ; K. E. Pol en Zoon ; K. E. Pol en Zonen ; Firma K. E. Pol en
Zonen, Smederij en rijwielhandel Hoofdst. Winsum1892-1998.

WINSCHOTEN
Bazuin (M.B.W.)  Manus Bazuin.Rijwielfabrikant Winschoten. Koert Bazuin geboren op
23 april 1884 in Winschoten, gem. Oldambt. Beroep: rijwielhersteller/fabrikant.Overleden in het jaar 1974  89 jaar oud.
Boekhoff, H.H., Rijwielh., Galanterie, Blijhamsterstr. Tel.73. -? voor 1913 -?
– Drenth F.  Blijhamsterstraat  Rijwielh. Winschoten. ?-?

> Dresselhuis, Fa. H., Eerste Winsch. Automobielh. en verhuurinr., Visschersdijk Winschoten. Tel.130. / 18?? 1986.

14666193_1796051843969010_458609104314253452_n
.

Dresselhuis

De Fort T op de foto staat op naam van Hendrik Dresselhuis, kenteken A 162, datum van uitgifte 1916, intrekking 1919.

– Dresselhuis & zn.  Blijhamsterweg 32 Winschoten.
Fabricage van rijwielen, carriers, sturen, rijwielonderdelen, autopeds en ijssleden ; handel in rijwielen en onderdelen ; bedrijf in het lakken, nikkelen en repareren van rijwielen en onderdelen. 18??-Heden.
Geregistreerde namen,
– Rijwielfabriek
Fa. “Dresco” (S.J. Dresselhuis)
– Dresco Rijwielenfabriek S.J. Dresselhuis
– Dresco Rijwielenfabriek S.J. Dresselhuis en Zoon
– Firma Dresco Rijwielenfabriek S.J. Dresselhuis en Zoon
– Firma Dresco (Dresco)
In 1949 zet de zoon P.F. Dresselhuis  met compagnon J. Koetje, na het overlijden van de oprichter het bedrijf voort. In 1963 is productie van fietsen stopgezet en concentreert het bedrijf zich op assembleren van en grossier in, fiets en brommer onderdelen. In 1987 zal Ap Kalkoven Dresco overnemen. Geleidelijk aan komen daar dan auto onderdelen bij.
Dreco fietsaccessoires tot heden. Sinds 1989 is het bedrijf  in Wijchen gevestigd.

9206_970893416293906_3096056402788646972_n

J.H Berndt Smederij annex winkel Mussel/Stadskanaal.


– Folkers rijwielfabriek, Elzard , Engelsestraat 21 Winschoten. / Folkers, E.Rijwielhandel Winschoten. 1925-1943.  Firma Folkers, tot 1964. Harm Jan Folkers zoon van vroeg in 1936 octrooi aan voor een opklapbare fiets voetsteun. Wanneer Folkerts in Winschoten met zijn rijwielfabriek aan de Engelschestraat begon is niet duidelijk. Wel dat hij de fabriek in 1918 overdroeg waarna deze verder ging onder de naam “Rijwielfabriek OLDAMBT” van de Firma Sikkema en de Vries.

imagingservice-24

 

> Feunekes, L.J., Dir. Winsch. Telefoon Mij. en N.V. Rijwielenfabr. “Gruno“, Burg. Venemastr Winschoten.  Tel. 131 .

GRUNO  >N.V. Rijwielenfabr. Gruno. Tel. 76. /NV Rijwielenfabriek ”Gruno”,  Torenstraat Winschoten. /Rijwielenfabriek “Gruno” ; Gruno en Adek rijwielenfabriek Winschoten.  1897-1939.  1 Auto op naam van de fabriek in 1922,  A 6613.
De oude Fabriek aan de Torenstraat is in 1963 door brand verwoest. (Gruno, Dreadnought, Thompson en Nederlandsche Leeuw)

Gruno Winschoten


De Gruno N.V Rijwielfabriek Winschoten aan de Torenstraat is waarschijnlijk de eerste Nederlandse motorfietsfabrikant geweest. Naast Fongers en Burgers een van de eerste grote Nederlandse rijwielfabrieken. Na overplaatsing  uit Groningen naar Winschoten is de officiële oprichting’s datum van de GRUNO 23 juli 1897. Hier begon de fabriek in een geheel nieuw pand aan de Torenstraat waar dan 40 man personeel werkzaam zijn.

download-5

Dat de Gruno voor de officiële oprichtingsdatum (1897) al actief was blijkt wel uit een kleine regel advertentie in het NvhN van 11-08-1896, dat de Gruno een rijwielmagazijn met gratis rijschool opent aan de Herestraat te Groningen. Niet toevallig met dezelfde, een naam die in het noorden wel vaker voor komt, want in latere advertenties verwijzen zij ook naar hun fabriek in Winschoten. Op 5-5-1897 bericht de Veendammer de aankoop van gronden in Winschoten door de Gruno uit, dan als zijnde een rijwielfabriek uit de stad. Uit een advertentie in het NvhN op 31-3-1877 is het duidelijk dat de Gruno haar fabriek had aan de schoolstraat is de stad, en dat deze fabriek niet veel later verplaatst is naar Winschoten. Tien jaar later zal een ander fabriek aan de Schoolstraat haar deuren openen, de rijwielfabriek van Jan Bronda.

download-5

De officiële oprichting van de Gruno als ‘ NAAM LOOZE VENNOOTSCHAP: Rijwielen fabriek; „ Gruno te Winschoten. Op den drie en twintigsten Juli des jaars 1897 verschenen voor mij, Jean Jacques Offerhaus, notaris te Winschoten, in tegenwoordigheid van de na ce noemen getuigen : de heeren : «. Johannes Martinus Riedel, rijwielenfabrikant, wonende te Groningen; l). Johannbs Philippus Riedel, negotiant, wonende te Winschoten ; Johannes Willem -Jacob Klaassen , directeur der gasfabriek, wonende te Winschoten ; d. Everhardus Kornelis Post, houthandelaar en steenfabrikant, wonende te Winschoten ; c. mr. Ui[ko Stikker, kassier, wonende te Winschoten, en /. Geert jan Groeneveld Hendrikzoon, kassier, wonende te winschoten. De comparanten, mij notaris bekend, verklaren bij deze op te richten eene naamlooze vennootschap, op welker statuten de Koninklijke bewilliging is verkregen bij besluit van den 7den Juli 1897 n°. 63’

Advertentie uit het NvhN 1897, het jaar van de officiële oprichting.

download-8

NvhN  01-09-1898: “De rijwielenfabriek „Gruno” te Winschoten heeft gemeend met het kroningsfeest zich niet geheel onbetuigd te moeten laten. Ze heeft een karretje vervaardigd, rijk gesierd met de nationale kleuren en oranje. In de uitstalkast van haar filiaal in de Heerestraat is deze fiets te bewonderen.”
De feestelijke opening van de nieuwe, onder architectuur van den heer C. Brill gebouwde rijwielfabriek in Winschoten, zal dan in April 1898 zijn. Het Nieuws van de Dag 17-04-1898: “Te Winschoten is Zaterdag j.l. de nieuwe rijwielenfabriek „Gruno” geopend. Deze fabriek, die zelfs de kleinste onderdeelen vervaardigt, zoomede de banden, werkt met 40 knechts en produceert per jaar 1000 machines.”

Gruno
Advertentie:”GEOPEND: Het Rijwielen Magazijn „GRUNO,” Heerestraat, b|h Zuiderdiep E 168. Rijke keuze RIJWIELEN voor Dames en Heeren * in alle prijzen. Groote voorraad Rijwiel benodigdheden en Onderdeelen.  Gratis onderricht in de Rijschool. Geoefend personeel voor het HERSTELLEN van Rijwielen, waardoor alle voorkomende reparatiën spoedig en billijk worden uitgevoerd. Beleefd noodigt tot een bezoek uit: Het Rijwielen-Magazijn „GRÜNO,”

Voor het verhaal over de Gruno verder gaat, zet ik eerst even wat feitelijke gegeven voor u op een rij.

*NvhN 08-07-1897:Winschoten, 7 Juli. Heden werd in ’t hotel Dommering, alhier, onder architectuur van den heer C. Brill en voor rekening van den dir. der rijwielonfabriek „Gruno,” tot bouwen van een rijwielenfabriek met directeurswoning in de Torenstraat, alhier, uitbesteed. Aan den laagsten  inschrijver is het werk gegund. C. Roelfs, voor f 17999 “
*NvhN 07-08-1897: WINSCHOTEN. De „Stct.” (no. 182) bevat de statuten van de naamlooze vennootschap: Rijwielenfabriek „Gruno,” te Winschoten. Doel gelijk in den titel is aangeduid. Aangegaan voor 29 jaren. Kapitaal f60,000, in 60 gelijke aandeelen op naam, waarvan bij de oprichting 50 stuks genomen. Inbreng: twee perceelen grands te Winschoten, door den heer J. M. Riedel, te ‘Groningen, die voor de eerste maal tot directeur benoemd is. Lijst van commissarissen bij de oprichting in 1887: De heeren J. P. Riedel,  J. W. J. Klaassen, E. K. Post, mr. U. O. Stikker en G. J. Groeneveld Hzn., allen te Winschoten.
* NvhN 17-11-1898: WINSCHOTEN. Door den heer Riedel, directeur der’ rijwielenfabriek „Gruno” alhier, is met 1 December e.k. ontslag aangevraagd en is in diens plaats benoemd de heer Hartog van Amsterdam. (Niet veel later zal het directeurschap dan over gaan naar de heer D.Bos.)
* Lijst van commissarissen na 1900 zijn: Mr H.I.Schoneveld, E.K.Post, S.R.Van Eerde, Dr D.Bos, J.W.J.Klaassen. Accountent A.E.Meijer.

Nadat J.M. Riedel, om niet bekende redenen, al een jaar na oprichting zijn ontslag aanvraagt, verzoekt de Gruno de heer dr. D. Bos en de heer Hartog uit Amsterdam zolang die post waar te nemen. Het daarop volgende jaar presenteerde de Gruno zich dan op de RI beurs (later Rijwiel en Automobiel Industrie RAI ) van 1899 met onder andere gemotoriseerde modellen en wist daarmee gelijk de naam Gruno bij het grote publiek te vestigen. Wat daaraan ook bijdroeg was een grote advertentie in de telegraaf. (21-03-1899) met enkel de tekst;” GRUNO Rijwielen en Automobielen, Stand 15.”
Onder leiding van de latere directeur S.R. van Eerde, die op 19 maart 1903 aangesteld is en tot 1911 directeur zal blijven, richt de productie zich meer op de vervaardiging van betaalbare rijwielen boven de experimentele gemotoriseerde modellen. Met de advertenties die daarna voornamelijk in het Nieuwsblad van het Noorden verschijnen, wil de Gruno zich dan ook duidelijk onderscheiden als een betaalbaar en degelijk rijwielmerk voor de gewone man. “Gruno RIJWIELEN Hollands beste fabrikaat, voor den prijs. Liechtloopend. Betrouwbaar. N.V. Rijwieleniabriek GRUNO, Winschoten.”
Na het vertrek van S.R.van Eerde in 1911 naar Hoorn, zal de Gruno op zoek moeten naar een nieuwe directeur en plaats hiervoor een advertentie. L.J. Feunekes zal dan eind 1912 tot nieuwe directeur gekozen worden en weet de successen die van Eerde behaalde nog geruime tijd vol te houden.

download (23)

NvhN 1911

00175m

dr.Dirk Bos Tussen 1898 en 1903 directeur van de Gruno Winschoten.


Dr.D.Bos was tussen 1898 en 1903 naast aandeelhouder en commissaris,  waarnemend directeur van de Gruno en daarna op de achtergrond altijd bij het bedrijf betrokken gebleven. In 1912 bij aantreden van de nieuwe directeur als commissaris herkozen, en zou dit tot zijn overlijden blijven. Door zijn werkzaamheden als gekozen politicus was hij veel in Den Haag en in die kringen ook nu nog altijd geprezen om zijn inzet voor met name de scholing. Waardoor er nu over het hele land scholen, “Dr. D. Bos school”, naar hem vernoemd zijn. Ook de LTS op een steenworp van de Gruno in Winschoten kreeg zijn naam.
Bron Parlement en Polietiek.com/ Dr.Dirk Bos“lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 17 september 1901 tot 6 mei 1916 (voor het kiesdistrict Winschoten) Fractievoorzitter VDB Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 29 juni 1913 tot 6 mei 1916. Was tevens onderwijzer, bankier en handelaar.  Actief op velerlei maatschappelijke terreinen (onder andere het onderwijs, de middenstand en de kunsten). Overleden te ‘s-Gravenhage, 6 mei 1916. 

Rond 1919 zoekt de Gruno onder Feunekes, via de Firma Lautenbach & Co op bescheidde schaal de markt in Sumatra op. Dit in navolging op de Surinaamse markt via de Firma F. J. Bueno Keizer. Hoe succesvol dat was, met speciaal voor de tropen vernikkelde delen, is niet duidelijk.

Na het overlijden van Feunekes in 1926 is de Gruno een fusie aangegaan met Adek Arnhem. Zo kwam de productie van Adek onder de directeur Jan Dop naar Winschoten. In het jaar 1929 zal ook de productie van Amstel-rijwielen worden overgedragen aan de dan Gruno-Adek Rijwielfabrieken.
Als In 1939 de Gruno-Adek -Amstel in handen van Brittijn & Lankhorst te Nijmegen komt betekent dit het einde van de fabriek aan de Torenstraat te Winschoten. De Gruno-Adek rijwiel modellen zullen dan nog wel tot begin jaren vijftig van de vorige eeuw onder die naam op markt komen. Na het plots sluiten van de Gruno-Adek waar dan ruim 400 man werkzaam zijn, komen de bezittingen in handen van Stokvis, die de productie onder de naam Gruno-Adek op beperkte schaal voortzet tot het jaar 1968.
De voormalige Gruno-fabriek aan de Torenstraat komt in handen van de N.V. Gembo chemische-fabriek en zal in 1963 geheel in vlammen op gaan.
NvhN 18-10-1938: ” Winschoten. Naar wij vernemen is de N. v Gruno en Adek rijwielenfabriek alhier verkocht aan de N.V. Chemische fabriek Gembo. Het is de bedoeling dat de Gruno-fabneken die hier gedurende 40 jaren gevestigd waren naar het centrum des lands zullen worden overgebracht. Het is echter nog niet bekend waarheen. De Chem. fabriek Gembo die voornemens is in de gebouwen van Gruno een andere industrie te vestigen, heeft tevens twee huizen gekocht in de Liefkerstraat, welke grenzen aan de achterzijde van rie Gruno, waarvan de hoofdgebouwen aan de Torenstraat gelegen zijn.” Ook bij de Gruno braken wel eens brandjes uit in de vernikkel- inrichting, zoals te lezen is in het NvhN (1915) maar die nadien minder erg waren dan het zich eerst liet aanzien.
Opmerkelijk feit is dat de uitvinder van de buitenboordmotor enige tijd technisch directeur was bij de Gruno. Enkhuizer Courant. Algemeen Nieuws en Advertentieblad voor Hollands Noorderkwartier, 1900: Een nieuwe uitvinding. De heer C. E. Stark te Amsterdam, zoon van den bekende dentist, heeft een zeer scherpzinnige uitvinding gedaan, welke ongetwijfeld van grooten invloed zal zijn op het vervoer te water, en waardoor elk Vaartuig in een kort tijdsbestek veranderd kan worden ineen motorboot, zonder dat eene opening in den bodem der schuit behoeft gemaakt te worden voor het plaatsen der schroefas. Dit moge zonderling, bijna ongelooflijk schijnen, toch is het een feit. De 29-jarige ingenieur, oud leerling Finbury College te Londen, van de Poly¬ technische Hochschull te Aken, laatst technisch directeur der Gruno te Winschoten, kwam door vele maanden nadenken en proefneming op het lumineuss denkbeeld een “stuur” of liever een roer van een schip te maken, dat tegelijkertijd motor en schroef in zich vereenigt.”  
Ole Evinrude wist de vinding in 1909 beter op de markt te zetten, wat niet weg neemt dat dit de oudste en eerste beschrijving is van een dergelijke motor. En daarmee komt C.E. Sterk wel in aanmerking als de uitvinder.
Duidelijk is dan na 1900 en met het aantreden van de nieuwe directeur in 1902/3 het experimenteren met motoren op een laag pitje kwam te staan. Ook van de vierwielige voertuigen (voiturettes) tegen aantrekkelijke prijs en hun motorfietsen, waar zij op de RAI hoge verwachtingen mee schepte, is maar weinig terecht gekomen. Ook is niet duidelijk of er nu nog exemplaren van de motor of  ketting-rijwielen uit de begin jaren van de Gruno in omloop zijn.  In de collectie van het G.R.M is wel de oudst bekende Gruno rijwiel (1926) uit de fabriek te Winschoten opgenomen.. ML.

Deze slideshow heeft JavaScript nodig.

Deze slideshow heeft JavaScript nodig.

NAAM LOOZE VENNOOTSCHAP: Rijwielen fabriek; „ Gruno te Winschoten. Op den drie en twintigsten Juli des jaars 1897 verschenen voor mij, Jean Jacques Offerhaus, notaris te Winschoten, in tegenwoordigheid van de na ce noemen getuigen : de heeren : «. Johannes Martinus Riedel, rijwielenfabrikant, wonende te Groningen; l). Johannbs Philippus Riedel, negotiant, wonende te Winschoten ; c. Johannes Willem -Jacob Klaassen , directeur der gasfabriek, wonende te Winschoten ; d. Everhardus Kornelis Post, houthandelaar en steenfabrikant, wonende te Winschoten ; c. mr. Ui[ko Stikker, kassier, wonende te Winschoten, en /. Geert jan Groeneveld Hendrikzoon, kassier, wonende te winschoten. De comparanten, mij notaris bekend, verklaren bij deze op te richten eene naamlooze vennootschap, op welker statuten de Koninklijke bewilliging is verkregen bij besluit van den 7den Juli 1897 n°. 63, waarvan een afschrift met het ontwerp der akte aan deze minute zal worden vastgehecht, en van welke vennootschap zijn vastgesteld de navolgende voorwaarden en bepalingen : Art. 1. Het doel der vennootschap is de oprichting en exploitatie eener rijwielenfabriek te Winschoten. Z« voert de benaming: Rijwielenfabriek „Gruno”. De zetel der vennootschap is gevestigd te Winschoten. Haar kantoor wordt gehouden in een der lokalen van het fabrieksgebouw. Art. 2. De vennootschap wordt aangegaan voor den tijd van negen en twintig jaren . aanvangende , behoudens de inachtneming van artikel 51 Wetboek van Koophandel, op heden. Minstens zes maanden vóór het eindigen van den hierboven bedoelden termijn zal in eene algemeene vergadering der aandeelhouders worden beraadslaagd en voorbehouden s wat de verlenging betreft de Koninklijke bewilliging , beslist omtrent de verlenging of ontbinding der vennootschap. Art. 3. Bijaldien uit eene opgemaakte balans onverhoopt mocht blijken dat, na geheele uitputting van het reservefonds, het vastgestelde kapitaal der vennootschap door geleden verliezen eene vermindering van veertig percent heeft ondergaan, zullen commissarissen zoo spoedig doenlijk eene algemeene vergadering van aandeelhouders, beleggen , ten einde te raadplegen en te besluiten of de vennootschap zal worden ontbonden dan wel of Z1 J met het alzoo verminderd of met nieuw aan te vullen kapitaal, voorbehoudens de Koninklijke bewilliging , zal worden voortgezet. Alles behoudens de inachtneming van artikel 47 Wetboek van Koophandel. Art. 4. Het kapitaal der vennootschap wordt bepaald op zestig duizend gulden, verdeeld in zestig aandeelen elk van ‘luizend gulden op naam. De aandeelen zullen doorloopend genummerd zijn, van nummer een tot en met zestig, en geteekend worden door den directeur en een der commissarissen. . Bij elk aandeel zal worden gevoegd een stel dividendbewijzen, ieder genummerd als het aandeel waarbij het stel behoort. De aandeelhouders zijn niet verder aansprakelijk dan voor het volle oedrag hunner aandeelen. In dit alzoo vastgestelde kapitaal der vennootschap verklaren ( ‘e comparanten deel te nemen als volgt: de heer Johannes Martinus Riedel voor tien aandeelen ; •je heer Johannes Philippus Riedel voor zeventien aandeelen; de lieer Johannes Willem Jacob Klaassen voor zes aandeelen ; de heer Everhardus Kornelis Post voor zes aandeelen : de heer Uipko Obbo Stikker voor ze s aandeelen ; oe heer Geert Jan Groeneveld Hendrikzoon voor vijf aandeelen; terwijl de_ overige aandeelen zullen moeten zijn geplaatst J1 ? üen vijf jaren nadat de eerste vijftig percent van het maatynappelyk kapitaal zal zijn gestort. in l° r ^ eD com P aran t den heer Johannes MartinusRiedel wordt gedrag vermo °tsch a p ingebracht en aan haar in eigendom overk, \ we ‘ J Perceelen grond te Winschotenaan en bij de Torenstraat, ■ a^ter gemeente Winschoten , sectie F, nummers 4728 en 4727, men groot volgens het kadaster 6 aren 55 centiaren; te W’ 1 :l ; ln e ekomen hij akte 6 Mei 1897 voor notaris Fontein te verleden , overgeschreven ten hypotheekkantore inschoten 22 Mei daaraanvolgende, in deel 464, nummer 11. „ e % , v . aa ‘ r de , waarvoor deze inbreng wordt aangenomen, wordt der^K” i a f zon derlijke overeenkomst, dadelijk na het verkrijgen T(1 * -k-omnklijke bewilliging op de statuten dezer naamlooze U°°r V door P ar tijen te teekenen. noot ‘li°’ • j U ^ bsdrag, waarvoor in het kapitaal der vender F • ^ deelgenomen, zal binnen eene maand na het verleenen omnklijke bewilliging, doch eerst bij of na het verlijden

van deze akte , ten kanture der directie moeten worden gestort vijftig percent, tegen afgifte van voorloopige bewijzen, terwijl de resteerende vijftig percent moeten worden gestort binnen veertien dagen na gedane kennisgeving van commissarissen en directeur, tegen uitgifte der aandeelen en bijbehoorende dividendbewijzen en intrekking der voorloopige bewijzen. Art. 6. Tot het vergrooten van het maatschappelijk kapitaal kan, op voorstel van commissarissen, door de aandeelhouders in eene algemeene vergadering besloten worden , behoudens nadere Koninklijke bewilliging. De aandeelhouders zullen bij voorkeur gerechtigd zijn tot deelneming in zoodanig kapitaal , en wel in verhouding tot het bedrag hunner aandeelen, indien aan hunne geheele aanvragen om nieuwe aandeelen niet kan worden voldaan. Art. 7. De aandeelen worden nummersgewijze ingeschreven in een daartoe bepaald ingericht register, ten kantore der directie berustende. De overdracht van aandeelen heeft plaats door eene verklaring van den vennoot en den verkrijger in de boeken der vennootschap ingeschreven en door of vanwege beiden geteekend. Art. 8. Het bestuur der vennootschap wordt opgedragen aan een directeur, werkzaam onder toezicht van vijf commissarissen. Tot directeur wordt benoemd de heer Johannes Martinus Riedel te Groningen, voornoemd, en tot commissarissen worden benoemd de heeren Johannes Philippus Riedel, Johannes Willem Jacob Klaassen , Everhardus Kornelis Post, mr. Uipko Obbo Stikker en Geert Jan Groeneveld Hendrikzoon , allen te Winschoten, allen voornoemd. De directeur kan door de commissarissen geschorst en door de aandeelhouders ontslagen worden. In geval van schorsing wordt door de commissarissen zoodra mogelijk en in allen gevalle binnen veertien dagen daarna eene algemeene vergadering van aandeelhouders bslegd , waarin een met reden omkleed besluit dienaangaande wordt medegedeeld. In die vergadering beslissen de aandeelhouders of, en zoo ja hoelang, de schorsing zal voortduren. Zoo dikwijls door de aandeelhouders over de schorsing of het ontslag van den directeur wordt gestemd, onthoudt zich de directeur van medestemmen. Ieder jaar, in de maand Januari, bij het doen der rekening bedoeld bij artikel 13, voor de eerste maal in de maand Januari 1898 , treedt een der commissarissen al, die dadelijk herbenoembaar is. De aftreding der vijf eerste commissarissen wordt door hen onderling of door het lot bepaald. Hiervan wordt een rooster opgemaakt. Tot de benoeming van commissarissen wordt door den directeur niet medegestemd. Art. 9. De directeur zal minstens vijf aandeelen in de vennootschap moeten bezitten, welke aandeelen , gedurende den tijd dat hij genoemde betrekking bij de vennootschap bekleedt, onvervreemdbaar zullen zijn. Die aandeelen zullen gedurende dien tijd in bewaring blijven bij een der commissarissen, door dezen aan te wijzen en ten behoeve der vennootschap tot waarborg strekken voor het riebtig beheer. De directeur zal eene jaarlijksche beloouing genieten van vijftienhonderd gulden met vrije woning, vuur en licht. De directeur is in allen deele voor zijn beheer aansprakelijk. Hij is verplicht iedere drie maanden een schriftelijk rapport van den gang der zaken , vergezeld van een summieren staat van het financieel gedeelte der zaak, bij commissarissen in te dienen en aan deze daarbij alle inlichtingen te geven welke zij verlangen. De directeur vertegenwoordigt de vennootschap zoo in rechten als daar buiten. Tot het voeren van een rechtsgeding wordt de machtiging van aandeelhouders vereischt. Alle akten en stukken welke de vennootschap aan derden en derden aan de vennootschap verbinden , worden door den directeur en een commissaris geteekend. Yoor de teekening van de dagelijksche handelstransactiën. wissels, assignatiën en zoo voorts, is de onderteekening van den directeur noodig. Art. 10. De commissarissen en directeur, door of namens den voorzitter opgeroepen, vergaderen minstens viermalen per jaar en verder zoo dikwijls als de belangen der zaak zulks medebrengen. De commissarissen zijn belast met het toezicht op de handelingen van den directeur, hebben te allen tijde toegang tot de kantoren en gebouwen der vennootschap, zijn bevoegd om inzage te nemen in de boeken , de correspondentiën na te zien, de kas op te nemen , alsmede zich in kennis te stellen met alle plaats gehad hebbende handelingen. Zij hebben te allen tijde het recht eene vergadering met de aandeelhouders te beleggen , en zijn daartoe verplicht op schriftelijke aanvrage van minstens drie aandeelhouders, gezamenlijk een-negende van het maatschappelijk kapitaal vertegenwoordigende. In deze laatste vergadering zal over geen andere zaken mogen worden beslist dan over die welke in de gedane aanvragen staan uitgedrukt. De commissarissen moeten minstens ten getale van drie vergaderd zijn, om een besluit te kunnen nemen. Komt in eene belegde vergadering dit getal niet op. dan wordt binnen acht dagen eene vergadering belegd , waarin de opgekomenen een besluit nemen alsof de vergadering voltallig ware. Zij beslissen steeds bij meerderheid van stemmen. De commissarissen benoemen zeiven een voorzitter en een secretaris uit hun midden. De voorzitter en secretaris zijn tevens belast met dezelfde betrekkingen in de vergadering van aandeelhouders. De secretaris is belast met het houden van de notulen van het verhandelde zoo in de vergadering der commissarissen als in de vergadering van aandeelhouders.

Art. 11. In ieder bij deze naamlooze vennootschap opengevallen betrekking van commissarissen of directeur wordt door de aandeelhouders in eene algerneene vergadering voorzien. Voor de benoeming van een directeur wordt door commissarissen eene aanbeveling van twee personen opgemaakt, zonder dat de aandeelhouders verplicht zijn één der aanbevolenen te benoemen. Een tusschentijds benoemde commissaris neemt, wat den tijd van aftreding betreft, de plaats van zijn voorganger in. Art. 12. Van de waarde waarvoor het terrein is ingebracht en de gebouwen , werktuigen en gereedschappen zijn aangekocht, zal jaarlijks eene afschrijving van minstens één percent plaats hebben tot aan het tijdstip dat de afschrijving vijf percent der waarde van aanschaffing zal hebben bedragen. In geval van aanschaffing van nieuwe werktuigen , niet tot onderhoud of plaatsvervulling van aanwezige dienende, zul het daarvoor bestede bedrag bij de waarde worden bijgeschreven. Art. 13. Jaarlijks, en wel op den laatsten December, zullen de boeken der vennootschap worden opgemaakt en gesloten en vóór den vijftienden Januari daaraan volgende zal door den directeur eene behoorlijke rekening, staat en balans worden opgemaakt, die , nadat zij door de commissarissen zal zijn onderzocht , door dezen en den directeur zal worden geteekend. Vervolgens zal de balans met de daarbij behoorende stukken gedurende ten minste acht dagen ter inzage liggen van de aandeelhouders ter plaatse door de commissarissen te bepalen en daarna, in de maand Februari, in eene algerneene vergadering van aandeelhouders , hetzij gewijzigd , hetzij ongewijzigd , vastgesteld worden. De vaststelling geldt voor den directeur tot décharge van alle zaken en handelingen in het afgeloopeu boekjaar blijkens de boeken verricht. Bij die vaststelling onthoudt zich de directeur van medestemmeu. Art. 14. Van de zuivere winsten , die blijkens de goedgekeurde balans gemaakt zijn, zal, indien mogelijk, in de eerste plaats aan de aandeelhouders vijf percent over het bedrag hunner aandeelen worden uitgekeerd. De overblijvende winsten worden aldus verdeeld : de directeur zal daarvan genieten tien percent; commissarissen samen tien percent. In het reservefonds zal worden gestort twintig percent. Aan de aandeelhouders zullen de resteerende zestig percent worden uitgekeerd over het bedrag hunner aandeelen. Art. 15. Indien erin eenig jaar blijkens de balans mocht zijn verloren, zonder dat dit verlies uit het reservefonds gedekt is, zal de winst-en-verliesrekening daarvoor blijven belast, en er niet gerekend worden winst te zijn gemaakt, vóór dat weder is gewonnen hetgeen op de winst-en-verliesrekening nog schuldig stond. Art. 1G. De reservekas zal een afzonderlijk fonds uitmaken, bestemd tot aanvulling van de verliezen die het maatschappelijk kapitaal mocht ondergaan en ter voorziening in de buitengewone uitgaven, die hel herstel der gebouwen , machines en gereedschappen mocht vereischen. Zoodra en zoolang het reservefonds een vierde gedeelte van het maatschappelijk kapitaal bedraagt. zal verder daarvoor niet meer worden afgezonderd en zullen de daarvoor bestemde gelden aan de aandeelhouders over hunne aandeelen worden uitgekeerd. Omtrent het beheer, het gébruik en de belegging van het reservefonds wordt door den directeur, in overleg en onder goedkeuring van commissarissen, voorzien en wordt daarvan jaarlijks, bij het doen der rekening en verantwoording , aan de algerneene vergadering, rekening en verantwoording gedaan De waarde van het reservefonds en alle andere waarden der vennootschap, waarvan het gebruik geen dadelijke behoefte is, alsmede een der in duplo goedgekeurde balansen, zullen op zoodanige wijze worden geborgen als door de commissarissen , in overleg met den directeur, zal worden bepaald. Art. 17. De algerneene vergaderingen van aandeelhouders worden bepaald door de commissarissen , in overleg met den directeur, en gehouden ter plaatse door de commissarissen aan te wijzen, die tevens de wijze bepalen waarop de aandeelhouders zullen worden opgeroepen , welke oproeping ten minste drie dagen vóór de vergadering moet geschieden, behalve in geval van urgentie, als wanneer een termijn van twee dagen voldoende zal zijn. In den oproepingsbrief worden de te behandelen onderwerpen aangeduid De opgekomenen vertegenwoordigen het lichaam der vennootschap. In deze algerneene vergadering beslissen de tegenwoordig zijnde aandeelhouders bij meerderheid van stemmen. De genomen besluiten zijn verbindend voor alle aandeelhouders. De houders van één tot en met twee aandeelen hebben ééne stem, die van drie tot en met vijf aandeelen twee stemmen en die van zes en meer aandeelen drie stemmen. De aandeelhouders kunnen hunne stemmen door schriftelijk gemachtigden, mits aandeelhouders zijnde . doen uitbrengen. Art. 18. De keuze van personen geschiedt schriftelijk bij volstrekte meerderheid vau stemmen , op stembriefjes door den voorzitter aan de aanwezigen uit te reiken , tot zoodanig getal als deze stemmen hebben. Wanneer bij de eerste stemming geen volstrekte meerderheid van stemmen is verkregen, wordt terstond tot eene herstemming overgegaan. Bij herstemming is hij gekozen die het grootste getal stemmen op zich heeft vereenigd. Indien de stemmen staken beslist het lot. Art. 19. Geene verandering in de bepalingen dezer akte zal kunuen plaatshebben dan, behoudens Koninklijke bewilliging, bij een besluit der algerneene vergadering van aandeelhouders, genomen met meerderheid vau stemmen en dan nadat de voorgestelde veranderingen ten minste acht dagen vóór de.algemeene

vergadering ter inzage van de aandeelhouders hebben gelegen ten kantore van de directie en vóór dien termijn daarvan behoorlijke kennisgeving is geschied aan de aandeelhouders. Art. 20. Commissarissen bepalen hoe gehandeld zal worden in alle gevallen niet bij deze akte voorzien. Art. 21 Bij ontbinding der vennootschap geschiedt de liquidatie harer zaken door den directeur, onder toezicht der commissarissen en onder goedkeuring der aandeelhouders. Art. 22. Alle geschillen, middellijk of onmiddellijk uit de bepalingen dezer akte oprijzende, zullen, onder afstand van de gewone en buitengewone rechtsmiddelen , in het hoogste ressort beslist worden door scheidslieden , die , ingeval partijen niet in der minne over hunne keuze mochten overeenkomen, door den rechter van het kanton Winschoten worden benoemd, met voorbehoud echter, dat de bedoelde geschillen volgens de wet voor scheidsrechterlijke beslissing vatbaar zijn. Art. 23. Alle aandeelhouders worden geacht ter tenuitvoerlegging van deze akte en als leden der vennootschap woonplaats te hebben gekozen ten kantore van den bewaarder dezer miuute nu en mettertijd. Waarvan akte. Verleden te Winschoten, op datum bovengemeld, in tegenwoordigheid van de heeren Fredrik Jan Hoekzema, klerk, wonende te Winschoten , en van Johannes Ilermann Friesemann Viëtor. eveneens klerk, wonende te Winschoten, als getuigen. En is deze minute onmiddellijk na gedane voorlezing onderteekend door de heeren comparanten. de getuigen en mij notaris. (Geteekend 🙂 .T. M. Riedel, J P. Riedel, J. W .1. Klaassen, E. K. Post, U. O. Stikker. G. J. Groeneveld; F. J. Hoekzema, J. H. Friesemann Viëtor, J. J. Offerhaus, notaris. Geregistreerd te Winschoten den zeven en twintigsten Juli 1897, deel 131, folio 41 verso, vak 7; vier bladen, geen renvooi. Ontvangen voor recht van oprichting maatschap f’ 15 en toekenning belooning directeur f 1,20, samen f 16,20. De ontvanger , (geteekend 🙂 van Slooten. Koninklijk bes/uil van goedkeuring. 7 Juli 1897 In naam van Hare Majesteit W I L H E L M I N A , n°. 63. bij de oratie Gods , Koningin der Nederlanden , — 1’rinses van Uranje-Nassaü , enz., enz, enz. Wij E il M A, Koningin-Weduwe, Regentes van het Koninkrijk; Beschikkende op het verzoekschrift van Johannes P/iilippus Riedel, wonende Ie Winschoten, ter bekoming van de Koninklijke bewilliging op het daarbij overgelegd ontwerp der akte van oprichting van de naamlooze vennootschap: Rij wielen fabriek. r Gru no “, te vestigen te Winschoten; Gelet op de artikelen 36 tot en met 56 van het Wetboek van Koophandel; Op de voordracht van den Minister van Justitie van den Istden Juli 1897, 1ste afdeeling B, n”. 197; Hebben goedgevonden en verstaan: Onze bewilliging te verleenen op het bij het verzoekschrift overgelegd ontwerp der akte van oprichting van de naamlooze vennootschap: Rijwielen fabriek „Gruno “, te vestigen te Winschoten. De Minister van Justitie is belast met de uitvoering van dit besluit. Het Loo, den 7den Juli 1897. . EMMA. De Minister van Justitie , VAN DER KAAT.

 

Overige info over de Gruno.
*NvhN 18-12-1912: “WINSCHOTEN. In de vergadering van aandeelhouders der N. V. rïjwielenfabriek „Gruno” te Winschoten werden balans en winst- en verliesrekening per 31 Aug., goedgekeurd. De resultaten waren gunstiger dan in eenig voorafgaand jaar. Het dividend werd vastgesteld op 4 %. Behalve de gebruikelijke afschrijvingen, kon een ruim bedrag worden gereserveerd voor extra afschrijving en reserve, terwijl voor uitkeering aan het personeel een flink bedrag werd beschikbaar gesteld. Tot directeur der N. V. werd definitief benoemd de heer L. J. Feunekes, tot heden waarnemend directeur. Als commissaris werd herkozen de heer dr, D. Bos, Lid’der Tweede Kamer.”
*NvhN 1916:“De vergadering van aandeelhouders in de rijwieifabriek „Gruno” teWinschoten heeft tot commissaris herbenoemd den heer mr. H. I. Schönfeld.”
*
Rijwiel Industrie RI.(RAI.) Rijwieltentoonstelling 1899: “De uitstalling van de rywielenfabrïek Gruno te Winschoten is heel wat bescheidener (dit in verhouding tot de bijdrage van Fongers.Red.), maar volgens de meest eischende kenners ook zeer degelijk. Een bijzonderheid van de Gruno fietsen, is dat zij een ongewoon sterk frame hebben. De vorken worden uit tandemscheden vervaardigd waardoor het sturen licht en gemakkelijk is. Deze fabriek vervaardigt ook alle onderdeelen der rijwielen uit ruw materiaal van prima qualiteit en de deskundigen der fabriek hebben een hardingsproces uitgevonden waardoor een taaie kern gepaard gaat aan een glashard oppervlak. Plotseling breken van de trapas is daardoor onmogelijk.” Gruno exposeert ook motorrijwielen. Een motor tweewieler blijkt f 400 te kosten, een motor driewieler ƒ 700. De fabriek stelt zich voor, zich vooral toe te leggen op het vervaardigen van kleine twee persoons vierwielige rijtuigen , (voiturettes) welke tegen + f 1200 zullen worden in den handel gebracht.

– Jurgens /Carrosseriemakerij en wagenfabriek G.D.Jurgens Winschoten1926- 949
> Moesker J., Rijwielfabriek ZWALUW en auto verhuurder, Langestr. Winschoten. Tel 136 -? voor 1915 -1933  De fabricatie van en handel in rijwielen is per 1 sep 1933 overgedragen aan J. Sulter. De winkel zou dan overgedragen zijn aan den heer J Smedes die ook een zaak had aan de Engelschestraat 32 en zal dan verder gaan onder de handelsnaam: “Winschoter-rijwiel show”. NvhN 1906:“Uit Winschoten wordt gemeld, dat aldaar gisterochtend om een loongeschil een staking uitbrak in de rijwielfabriek “Zwaluw”, van den heer J. Moesker.”
Merken: Zenith, Zwaluw en Primus rijwielen

 

 

10551074_328187510712422_569475872144177949_n

NvhN 1934. Ontploffing in een moffeloven: “Uit Winschoten meldt men ons: In de rijwielenfabriek van den heer Jac. Sulter (voorheen J. Moesker) aan de Langestraat, alhier, heeft hedennacht een ontploffing plaats gevonden, die ernstige gevolgen met zich had kunnen meebrengen. Toen de heer Sulter te ca. 1 uur de moffeloven wilde inspecteeren, die met vuur gestookt werd en hij daartoe de deur van dien oven opende, vond een geweldige explosie plaats, die tot in verren omtrek hoorbaar was. De heer Sulter werd door de kracht van de explosie zeker wel een tiental meters weggeslingerd, doch kwam wonder boven wonder met den schrik vrij.” (zie ook Sulter Winschoten)

 

– Mulder /B.H. Mulder Rijwielh. “Gruno“, Visschersdijk 21. Winschoten.-? voor 1921-1956

14962513_1315542341812251_5856979503429018777_n
– Ruibing A. J.  Agent W.J. Stokvis. Winschoten -?voor 1893. Zou in het jaar 1897 volgens een artikel in de Kampioen van 1896 te Winschoten een rijwielfabriek openen. Niet duidelijk is of hij ook betrokken was bij de in dat zelfde jaar te Winschoten geopende Gruno Fabriek aan de Totenstraat. Uit een advertentie in het NvhN ook van dat jaar, werkt hij samen met de in Groningen gevestigde Cremer. Die hier dan nog als ijzerhandel omschreven staat.  Later zou Cremer zelf rijwielen produceren onder de merknamen Courier en Standard. Van Ruibing zijn nog enkele balhoofdplaatje opgedoken met daarop St. Vitus Winschoten A.J. Ruibing. Na de berichten in de Kampioen en de twee advertenties met Cremer in het NvhN lijkt Ruibing ineens geheel van het rijwieltoneel verdwenen te zijn.

15555691_1828462134061314_211913016_n

“Jacob Abel was smid en vervaardigde brandkasten en was ijzerhandelaar. Hij overleed vrij jong en werd opgevolgd door zoon Abel Jacob R. Hij zal dus in de beginperiode met fietsen in de weer geweest zijn. De ijzer- en brandkastenhandel bleef blijkbaar lucratiever. Kort hierop werd hij de stichter van cement fabriek Winschoten. Op het bolhoofdplaatje na is over de “fietsenperiode” weinig in het familie archief bekend.”

 

ruibing

NvhN 1897

– Sulter Jac. Rijwielhandel en fabricatie Langestraat 117 Winschoten. Vanaf 1933. Voorheen Rijwielfabriek Moesker. NvhN 1941:“WIEELRIJDERS! Laat thans uw Rijwielen Moffelen, Vernikkelen of Verchroomen in Jac Sulter’s Rijwielfabriek. Nog prima afwerking tegen billijke prijzen, tevens nog eenige Ie klas gebruikte Rijwielen, bij JAC. SULTER, Rijwielenfabriek Langestraat 117, Tel. 136, WINSCHOTEN.” (Zie ook Moesker Winschoten.) 
– Veldhuis H. Rijwielh. hoek Venne-Bosstraat Winschoten.
St’Vitus Wielrijders Club Winschoten opgericht in 1900-?? Bron: De kampioen.
– Winschoter Rijwiel show. J Smedes Engelschestraat 32. E.W.R. /Eerste Winschoter Rijwiel en Motorrijwielbedrijf. Winschoter Rijwiel show. ?-1956

X
Y

ZUIDHORN
– Birza Smederij
Hoofdstraat/ hoek Nieuwstraat. Zuidhorn. 1897-heden 
Na 28 jaar gaat Jacobus Birza in 1925 verder aan de Achterweg. De familie woont en werkt in totaal bijna 4 generaties aan de toenmalige Achterweg A 244, nu Jellemaweg 16.
Fietsmuseum Birza. De collectie bestaat uit de privé verzameling van Coos Birza, die zijn plek gevonden heeft in de oorspronkelijke omgeving waar 4 generaties gewoond en gewerkt hebben. Jacobus Birza 1868-1953, Jan Birza 1903-1968, Jacobus Birza 1935-2013 en Gerrie Birza 1964- heden. Het museum is op afspraak te bezichtigen.

– Groninger Rijwiel Museum station Kropswolde.

Overige.

Lijst van erkende Lak en Nikkelinrichtingen en Framebouwers in Nederland.  ca. 1950.

GRM.rijwielfa.1950

* GASVRAT RIJWIELEN, Adolf Timmer (Geboren te Veendam  20-08-1875 – Overleden. te Valthermond 23-09-1959 en aldaar begraven) Was Smid en uitvinder te Valthermond Zuiderdiep No 41. ( L de Jonge, winkel?, No 89 Valthermond.)

Gemakkelijk Aangenaam Snel Verbeterd Rijwiel Adolf Timmer.

download (4)

NvhN 19-12-1925: “Een nieuwe vinding. . Zooals bovenstaand figuur duidelijk aangeeft, rust het gewicht van den persoon geheel op de achteras, terwijl men bij het rijden voorwaarts trapt in plaats van naar beneden, waardoor het rijwiel beduidend lichter loopt, dan bij het oude systeem. Het rijwiel is genaamd „Gasvrat” d.w.z. gemakkelijk, aangenaam, snel, verbeterd rijwiel, A. T. Dit nieuwste Rijwiel is verkrijgbaar bij H.H. rijwielhandelaren, o.m: Johs Bansberg, Tuinbouwstr. 3, Groningen; T. Bischoff te Hoogezand; J. Bruggema te Veendam; Gebr. Hamster, Zuidbroek; W. Roosien, Stadskanaal; Th. Roelfsema, Slochteren; Uuldriks, Siddeburen; T. Zondag te Vries; P. Deen te Glimmen; R. Haddering, Nieuw-Weerdinge; H. Houivold, Zuidlaren; L. Zuideveld, Roden; G. Nijboer, Norg; J. Keen, N-Amsterdam: K. Koster, Hoogeveen; J. Kats, Holl.veld; 11. Veldhuis, Ged. Venn., Winschoten; F. Mulder, Emmen, J. Majoor, Appingedam; L. Vera Farmsum; H. Hutten, Bentheimerstr., Coevorden; S. Ausma, Drachten; J. Migchels, Friesche Palen; E. Tolman, Beetsterzwaag; K. Hoekstra, Garijp; S. Bergsma, Bergum; B. v. Weemen, Veenwouden; H. Spoelder te Beilen; Groeneveld en Stoelenga, Sneek. In alle plaatsen van Nederland weder verkopers gevraagd. Zich te wenden tot J. G. MULLER. Radebinnensingel 17, Gron.”

J. G. MULLER en Zn. Was  ook vert. van „Avia” Auto Oliën en Vetten Radebinnensingel 17 Groningen.

NvhN 28-02-1973: Familieberichten. ‘LUTGERTJE BOSMA, sinds 23 september 1959 weduwe van ADOLF TIMMER, in de ouderdom van ruim 95 jaar. Valthermond, 26 februari 1973.’
De vader van Adolf was van beroep ook al (grof)smid. Fokko Timmer geboren in Nieuweschans 13 april 1850, overleden op 3 december 1931 in Vlagtwedde. Was gehuwd met Tijtje Riks uit Oude Pekela. De evenzo Groningse schoonouders van Adolf verhuisde voor 1900 naar Odoorn, Drenthe. Hij huwde Lutgertje op 27 april 1900 te Odoorn waarna zij zich vestigde in Valthermond waar hij in navolging van zijn vader zijn eigen smederij begon.

Van de GASVRAT zijn zover 1000 exemplaren gemaakt. Adolf Timmer was ook de uitvinder van de AT-turfschop en de turfbaggersnijder bestaande uit een lang mes tussen twee brede rollen. Het museum station Kropswolde heeft er een in haar veengereedschap-collectie. De enigste GASVRAT die we kennen was te vinden in het voormalige museum de Barrel en is nu ondergebracht bij het Drents museum in Assen. Adolf was zelf smid en bouwde zijn fietsen dan ook zelf, maar door slechte verkopen bleef de productie beperkt. De bagger- veensnijder is later in productie genomen bij machinefabriek Smoke en Lodder uit Ter Apel.

Voorlopers van de ligfiets.

Voorafgaande aan de Gasvrat kwam Van Der AA.uit Tilburg in 1900 met een hefboommechaniek op de trappers. Hierbij kwam ook de draaicirkel meer naar voren te liggen wat resulteerde in een meer liggende houding van de wielrijder. Voor deze vinding was echter maar weinig belangstelling. Pas begin jaren dertig duikt in Amsterdam dan de zogenaamde Stroomlijn-fiets op in een bioscoop-journaal en zoals het Journaal laat zien gaat de fiets ook aanzienlijk sneller. Bij deze fiets is het principe van de Gasfrat wat extremer toegepast waardoor het al meer op onze huidige ligfiets gaat lijken. Tot een productie zoals bij de Gasvrat kwam het zover we weten niet. Wat wel gebeurde was dat in 1934 de ligfietser F. Fauré het wereldrecord op de 5 km verbeterde. Waarna de fiets gelijk in de ban ging voor verdere deelname. Merkwaardig want bij de invoering van de klapschaats waren de nieuw gereden tijden juist een uitdaging. Pas in 1984 op de Tweewieler RAI zal de ligfiets zoals wij hem kennen als noviteit gepresenteerd worden. Er zijn dan in het dagelijkse verkeer al jaren toenemende voorbeelden van te zien. Als Prins Charls zich vervolgens in 1986 ook nog op een driewielige ligfiets laat fotograferen, die dan in de kranten de wereld over gaat, is de nieuwe vorm van fietsen al bijna op zijn hoogtepunt. Het huidige record (2015) is 138 km/h. De UCI of Internationale Wielerunie heeft weet van het bestaan van deze fietsen maar organiseert nu alleen noch maar wereldkampioenschapen voor de traditionele racefietsen, het mountainbiken en de BMX-cross of fietscross, sinds 1958 ook voor vrouwen. Mij lijkt de ligfiets met haar afstand van 91,556 km (in 2011) na een uur trappen, tegen de snelste traditionele fiets, of wel een UCI-goedgekeurde fiets, met 54,526 km (in 2015), juist een goede concurrent in het woon werk verkeer. De huidige gestroomlijnde modellen halen een gemiddelde kruissnelheid van tegen de dertig km/h, en je zit droog en grotendeels uit de wind. Maar helaas, na de opleving in de jaren tachtig zie je ze de laatste jaren steeds minder. Bij de Fietsersbond staat het huidige model van de Gasvrat beschreven onder de Comfortfietsen:’Bij deze fiets is de trapas ongeveer 10 tot 20 centimeter naar voren geplaatst. Daardoor kan het zadel iets lager zodat je met de voeten goed bij de grond kunt.’  Dus is handig met afstappen, van de beschrijving die Adolf Timmer er in 1925 aan gaf dat ‘men bij het rijden voorwaarts trapt in plaats van naar beneden, waardoor het rijwiel beduidend lichter loopt’ is niets te vinden. Mij lijkt beiden een uitkomst. De voordelen van de ligfietsen zijn bij de Fietsersbond wel helder. Al noemen ze de fiets waar dan in 2001 129 km/h mee gereden is, dus in een inmiddels 15 jaar oude tekst, een “gestroomlijnde-sigaar”. Ook staan de snelheids-cijfers die nu noch op de site van bij de bond te vinden zijn, al bijna weer op naam van lig-fietsende vrouwen. Kortom of deze fiets na ruim 100 jaar noch wel een betere toekomst heeft, en waarom niet, daar begrijp ik niets van. 138 km/h op een fiets met verder alleen mens kracht! “Het lichtslopende rijwiel der wereld” daar had Adolf Timmer uit Vlagtwedde en die ze later in Valthermond bouwde, dus zo wel zijn gelijk in. Dat Lijkt mij voorlopig ook een mooi einde voor deze Groninger-fietsmerken lijst.( Feit is gelukkig wel dat ze bij de TU in Delft alweer druk aan het sleutelen zijn om het wereld record uit 2013 terug te krijgen. Ik zal onder deze tekst zelf dan ook even een datum moeten zetten.)

Martijn Lagerwerf 2016, GRM Kropswolde.

Advertenties
reacties
  1. POELMAN schreef:

    IK HEB DE FOTO’S MET DE TEKST GELEZEN .
    IK WAS OP ZOEK NAAR EEN AUTO EN RIJWIEL FABRIEK EN OUDE PELELA
    DIE IS ER GEWEEST EN 1924 .
    HET HUIS STAAT ER NOG EN DE GEVEL ZAT EEN TABLAU MET EEN AUTO ER OP.
    GRAAG EEN REACTIE ALS U MEER WEET GROETEN POELMAN

  2. Anoniem schreef:

    zoek meer gegevens van mbw bazuin winschoten ca 60jaar geleden met moeder een fietsgekocht

    heb nog een fongers herenfiets

    gr hwzuurman

  3. Jos van der Horst schreef:

    Ben op zoek naar een van de St Vitus-balhoofdplaatjes van firma Ruibing.
    Wie kan mij daaraan helpen?Eventueel ruilen voor ander oud Gronings plaatje

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s